Over de rol van kunst in een globaliserende samenleving

Framer Framed

Residenties

Werkplaats Molenwijk biedt ruimte aan kunstenaarsresidenties, waarbij kunstenaars tijdelijk hun intrek nemen in de wijk en daarbij in dialoog met de buurt nieuw werk maken.


50 jaar Molenwijk

Kunstenaar Florian Braakman betrok als eerste de residentie: van oktober tot en met eind november 2018 was Werkplaats Molenwijk zijn uitvalsbasis.

Braakman is een autonoom-documentair fotograaf. Door een persoonlijke relatie met het onderwerp adresseert hij universele, sociale en culturele thema’s. Hij is geïnteresseerd in gemeenschappen en onderzoekt hun karakteristieken. Gedurende zijn residentieperiode werkte de kunstenaar samen met buurtbewoners aan een tentoonstelling ter ere van 50 jaar Molenwijk. Hij ging hierbij op zoek naar beeldmateriaal over de wijk van buurtbewoners, en maakte samen met bewoners nieuw fotografisch werk. Hiervoor had hij een speciaal ‘beeldspreekuur’ ingesteld.

Molenwijk-bewoners met foto’s of andere ideeën konden tijdens dit spreekuur binnen komen lopen. Materiaal uit de persoonlijke archieven van buurtbewoners zal naast het nieuwe werk dat Florian Braakman tijdens zijn residentie realiseert onderdeel vormen van de tentoonstelling 50 jaar Molenwijk. Daarnaast werd als onderdeel van het project een wijkrant in een oplage 2.500 exemplaren huis-aan-huis verspreid.


Portetten van Molenwijkbewoners, door Florian Braakman (2018) 

Van Amulet tot Artefact

In september 2019 opende Werkplaats Molenwijk op feestelijke wijze haar nieuwe tentoonstelling Van Amulet tot Artefact over dagelijkse rituelen van de bewoners in de Molenwijk. De Molenwijk in Amsterdam-Noord bestaat uit gebouwen van tien verdiepingen die van bovenaf gezien als wieken van een molen rondom parkeergarages zijn geplaatst. Hoewel monotoon van buiten, huisvesten deze gebouwen een verscheidenheid aan bewoners.

Design antropoloog Tina Lenz en filmmaker Magda Augusteijn wilden de diversiteit in beeld brengen door samen met 25 Molenwijkers een artistiek onderzoek op te zetten waarbij het dagelijkse ritueel centraal staat. In een serie foto’s en een korte film toonde de expositie een verzameling persoonlijke verhalen en betekenisvolle objecten zoals de ketting van je oma, een pet van je honkbalclub of een souvenir van een bijzonder moment. Speciaal voor de tentoonstelling maakte Magda Augusteijn een korte documentaire over de Molenwijk.

In juni 2019 werd het artistieke onderzoek in Werkplaats Molenwijk opgestart. Drie dagen per week stond de deur open. Iedereen die nieuwsgierig zijn hoofd op de hoek stak, werd verwelkomd met een kop koffie, rood lint, viltstift en de uitnodiging om zijn wens op te schrijven. Dagelijkse terugkerende handelingen vormden daarbij de ingang tot een gesprek over rituelen en routines. In de loop van de zomer raakten steeds meer bewoners actief betrokken.

Tina Lenz werkt aan de tentoonstelling Van Amulet tot Artefact (Amsterdam, 2019)

De ‘groeiende’ expositie bleef lang een experiment. Het eindresultaat was afhankelijk van de input van de bewoners en daarmee ondergeschikt aan het proces. Magda en Tina namen een faciliterende rol en beschouwden de Molenwijkers als co-curators die zelf vorm gaven aan de expositie en regie hadden over hun eigen verhaal. Om als nieuweling met Molenwijkers in contact te komen, werden informanten benaderd die sleutelfuncties in de buurt vervulden. Ook werden bewoners spontaan op straat aangesproken waarbij niet iedereen meteen enthousiast reageerde. Het eerste aanknopingspunt werd beklonken bij de buren in de Molenwijkkamer – de plek van en voor Molenwijkers waar wekelijkse activiteiten plaatsvinden zoals taallessen, naailessen, bijeenkomsten voor vrouwen, ouderen en kinderen. Al snel werd er kennis gemaakt met een hechte groep oudere dames die elke woensdag samen knutselen. Zij kregen de eerste opdracht om een wens op te schrijven voor in de boom. De wensboom werd in de loop van het project steeds meer gevuld met prachtige, grappige en vaak ook ontroerende wensen: een staatslot winnen, liefde, geluk en gezondheid, vrede op aarde, nieuwe voeten en zelfs iemand die om een minder vette pens vroeg.

Tijdens drie maanden veldwerk is er contact gelegd met Molenwijkers uit België, Brazilië, Ghana, Eritrea, Ethiopië, Marokko, Taiwan, Tunesië, Curaçao, Turkije, Bulgarije, Duitsland, China, Indonesië, Syrië, Suriname, Argentinië, Dominicaanse Republiek en Nederland. Op de opening zelf waren naast Noorderlingen ook bezoekers uit andere delen van Amsterdam, Leeuwarden, Groningen, Noord- en Zuid-Holland aanwezig.


Molenwijk Originals

TuncTop was vanaf oktober 2019 resident in Werkplaats Molenwijk. Het eerste wat hij in Molenwijk deed was het openen van de bioscoop ‘Onze Bioscoop’ om zijn nieuwe buren te ontmoeten. TuncTop heeft tijdens zijn verblijf in de Molenwijk veel mensen leren kennen: verkopers, kinderen, jongeren, oude dames, Afghaanse, Syrische, Oegandese nieuwkomers. Elk van deze personages vertelde hem bijzondere en interessante verhalen. TuncTop had maar één vraag voor zijn nieuwe buren: wat gaat er in 2050 gebeuren?

Met de antwoorden maakte hij de scifi-serie Molenwijk Originals (2019) met in de hoofdrol bewoners uit de Molenwijk. Na bijna twee maanden in Molenwijk te zijn geweest, films te hebben vertoond met de geur van verse popcorn, gesprekken te hebben gevoerd, samen koffie te hebben gedronken en natuurlijk veel te hebben gefilmd, was hij klaar om zijn zesdelige serie die hij samen met Molenwijkers maakte met het publiek te delen. Op 6 december 2019 werd het resultaat getoond. Wat is fictie, wat is werkelijkheid? Het is het resultaat van de residentie TuncTop in de buurt.


Ecognosis

Gedurende hun residentie creëerde BetweenTwoHands – een artistiek duo bestaand uit Erin Tjin A Ton en Gosia Kaczmarek – een reeks stop-motion animaties. Deze residentie werd geraakt door de eerste lockdown en werd daarom omgezet in een 'thuisresidentie'. De video’s waren zichtbaar door de ramen van Werkplaats Molenwijk en werden op deze wijze gedeeld met de buurt.

De BetweenTwoHands theaterinstallatie, Ecognosis, was geïnspireerd door het boek The World Without Us, geschreven door Alan Weisman. In zijn boek beschrijft Weisman hoe de natuur, in verschillende delen van de wereld, alles weer zou overnemen als de mens zou verdwijnen op aarde.

BetweenTwoHands beeldde het idee van zo’n wereld af en creëerde in samenwerking met jongeren uit de wijk en kunstenares Martine Rademakers animaties waarbij insecten en planten alledaagse objecten uit de buurt bedekken.

Het werk van BetweenTwoHands werd ook gepresenteerd bij de digitale tentoonstelling Corona in de stad, waar Framed Framed een virtuele tentoonstellingszaal inrichtte met Drawing Stories. Deze digitale tentoonstelling toont de impact van het coronavirus op de stad Amsterdam en haar bewoners. Verschillende organisaties dragen bij aan deze tentoonstelling en het opbouwen van een collectie gedurende een tekende periode voor de stad, waaronder Framer Framed.

De ontwikkeling van Ecognosis werd mede mogelijk gemaakt door Stichting Stokroos, Creative Industries Fund NL, Gemeente Amsterdam, Framer Framed en Performance Technology LAB.

.


Himmelbachs Ideeënbibliotheek

Gedurende twee maanden werkte sociaal kunstenaar Domenique Himmelsbach de Vries aan een ideeën-bibliotheek bestaande uit 120 schetsplannen voor sociale interventies die hij inzette als een conversational piece. Aan de hand hiervan bespraken wijkbewoners tijdens door hem georganiseerde, wekelijkse spreekuren in Werkplaats Molenwijk hun eigen vraagstukken, om artistieke reflectie te ontvangen en nieuwe ideeën te ontwikkelen. Het doel was – zeker in deze tijden waar pessimisme op de loer ligt – een praktische, ludieke draai aan de bezoekers situatie te geven. Het spreekuur was tegelijk een verkenning van een mogelijke evolutie van zijn kunstenaarschap tot het stads-kunstenaarschap, een kunstenaar in dienst van de stad die zich inzet voor de vraagstukken van bewoners en bestuurders.


Himmelsbach: “Als beeldend denker denk ik in associaties en metaforen. Deze astructurele aanpak zet ik graag in om te helpen met het doorbreken van ingesleten vraagstukken en denkpatronen en deze te vertalen naar praktische artistieke ideeën.” Ter inspiratie werkte Himmelsbach aan het zichtbaar maken van tien jaar goede, slechte en vreemde ideeën voor de aanpak van sociale vraagstukken. Dit deed hij onder andere door een rijk archief aan onuitgewerkte ideeën in tekeningen uit te werken.

Ter afsluiting van zijn residentie stelde Himmelsbach de uitgewerkte ideeën bibliotheek beschikbaar aan de bewoners van Molenwijk, op een manier waarop niemand ze kan missen. Zo’n 120 idee-schetsen werden vanaf vrijdag 4 december 2020 door de hele wijk op lantaarnpalen gehangen en daarmee vrij toegankelijk gemaakt. Himmelsbach nodigde de buurtbewoners hiermee uit zich in deze donkere dagen een inspiratie wandeling door Molenwijk te ondernemen en zijn onconventionele manier van denken voor eigen vraagstukken in te zetten.