Over de rol van kunst in een globaliserende samenleving

Framer Framed

Residenties

Werkplaats Molenwijk biedt ruimte aan kunstenaarsresidenties, waarbij kunstenaars tijdelijk hun intrek nemen in de wijk en daarbij in dialoog met de buurt nieuw werk maken.


50 jaar Molenwijk

Kunstenaar Florian Braakman betrok als eerste de residentie: van oktober tot en met eind november 2018 was Werkplaats Molenwijk zijn uitvalsbasis.

Braakman is een autonoom-documentair fotograaf. Door een persoonlijke relatie met het onderwerp adresseert hij universele, sociale en culturele themaā€™s. Hij is geĆÆnteresseerd in gemeenschappen en onderzoekt hun karakteristieken. Gedurende zijn residentieperiode werkte de kunstenaar samen met buurtbewoners aan een tentoonstelling ter ere van 50 jaar Molenwijk. Hij ging hierbij op zoek naar beeldmateriaal over de wijk van buurtbewoners, en maakte samen met bewoners nieuw fotografisch werk. Hiervoor had hij een speciaal ā€˜beeldspreekuurā€™ ingesteld.

Molenwijk-bewoners met fotoā€™s of andere ideeĆ«n konden tijdens dit spreekuur binnen komen lopen. Materiaal uit de persoonlijke archieven van buurtbewoners zal naast het nieuwe werk dat Florian Braakman tijdens zijn residentie realiseert onderdeel vormen van de tentoonstelling 50 jaar Molenwijk. Daarnaast werd als onderdeel van het project een wijkrant in een oplage 2.500 exemplaren huis-aan-huis verspreid.


Portetten van Molenwijkbewoners, door Florian Braakman (2018)Ā 

Van Amulet tot Artefact

In september 2019 opende Werkplaats Molenwijk op feestelijke wijze haar nieuwe tentoonstelling Van Amulet tot Artefact over dagelijkse rituelen van de bewoners in de Molenwijk. De Molenwijk in Amsterdam-Noord bestaat uit gebouwen van tien verdiepingen die van bovenaf gezien als wieken van een molen rondom parkeergarages zijn geplaatst. Hoewel monotoon van buiten, huisvesten deze gebouwen een verscheidenheid aan bewoners.

Design antropoloog Tina Lenz en filmmaker Magda Augusteijn wilden de diversiteit in beeld brengen door samen met 25 Molenwijkers een artistiek onderzoek op te zetten waarbij het dagelijkse ritueel centraal staat. In een serie fotoā€™s en een korte film toonde de expositie een verzameling persoonlijke verhalen en betekenisvolle objecten zoals de ketting van je oma, een pet van je honkbalclub of een souvenir van een bijzonder moment. Speciaal voor de tentoonstelling maakte Magda Augusteijn een korte documentaire over de Molenwijk.

In juni 2019 werd het artistieke onderzoek in Werkplaats Molenwijk opgestart. Drie dagen per week stond de deur open. Iedereen die nieuwsgierig zijn hoofd op de hoek stak, werd verwelkomd met een kop koffie, rood lint, viltstift en de uitnodiging om zijn wens op te schrijven. Dagelijkse terugkerende handelingen vormden daarbij de ingang tot een gesprek over rituelen en routines. In de loop van de zomer raakten steeds meer bewoners actief betrokken.

Tina Lenz werkt aan de tentoonstelling Van Amulet tot Artefact (Amsterdam, 2019)

De ā€˜groeiendeā€™ expositie bleef lang een experiment. Het eindresultaat was afhankelijk van de input van de bewoners en daarmee ondergeschikt aan het proces. Magda en Tina namen een faciliterende rol en beschouwden de Molenwijkers als co-curators die zelf vorm gaven aan de expositie en regie hadden over hun eigen verhaal. Om als nieuweling met Molenwijkers in contact te komen, werden informanten benaderd die sleutelfuncties in de buurt vervulden. Ook werden bewoners spontaan op straat aangesproken waarbij niet iedereen meteen enthousiast reageerde. Het eerste aanknopingspunt werd beklonken bij de buren in de Molenwijkkamer ā€“ de plek van en voor Molenwijkers waar wekelijkse activiteiten plaatsvinden zoals taallessen, naailessen, bijeenkomsten voor vrouwen, ouderen en kinderen. Al snel werd er kennis gemaakt met een hechte groep oudere dames die elke woensdag samen knutselen. Zij kregen de eerste opdracht om een wens op te schrijven voor in de boom. De wensboom werd in de loop van het project steeds meer gevuld met prachtige, grappige en vaak ook ontroerende wensen: een staatslot winnen, liefde, geluk en gezondheid, vrede op aarde, nieuwe voeten en zelfs iemand die om een minder vette pens vroeg.

Tijdens drie maanden veldwerk is er contact gelegd met Molenwijkers uit Belgiƫ, Braziliƫ, Ghana, Eritrea, Ethiopiƫ, Marokko, Taiwan, Tunesiƫ, CuraƧao, Turkije, Bulgarije, Duitsland, China, Indonesiƫ, Syriƫ, Suriname, Argentiniƫ, Dominicaanse Republiek en Nederland. Op de opening zelf waren naast Noorderlingen ook bezoekers uit andere delen van Amsterdam, Leeuwarden, Groningen, Noord- en Zuid-Holland aanwezig.


Molenwijk Originals

TuncTop was vanaf oktober 2019 resident in Werkplaats Molenwijk. Het eerste wat hij in Molenwijk deed was het openen van de bioscoop ā€˜Onze Bioscoopā€™ om zijn nieuwe buren te ontmoeten. TuncTop heeft tijdens zijn verblijf in de Molenwijk veel mensen leren kennen: verkopers, kinderen, jongeren, oude dames, Afghaanse, Syrische, Oegandese nieuwkomers. Elk van deze personages vertelde hem bijzondere en interessante verhalen. TuncTop had maar Ć©Ć©n vraag voor zijn nieuwe buren: wat gaat er in 2050 gebeuren?

Met de antwoorden maakte hij de scifi-serie Molenwijk Originals (2019) met in de hoofdrol bewoners uit de Molenwijk. Na bijna twee maanden in Molenwijk te zijn geweest, films te hebben vertoond met de geur van verse popcorn, gesprekken te hebben gevoerd, samen koffie te hebben gedronken en natuurlijk veel te hebben gefilmd, was hij klaar om zijn zesdelige serie die hij samen met Molenwijkers maakte met het publiek te delen. Op 6 december 2019 werd het resultaat getoond. Wat is fictie, wat is werkelijkheid? Het is het resultaat van de residentie TuncTop in de buurt.


Ecognosis

Gedurende hun residentie creĆ«erde BetweenTwoHands ā€“ een artistiek duo bestaand uit Erin Tjin A Ton en Gosia Kaczmarek ā€“ een reeks stop-motion animaties. Deze residentie werd geraakt door de eerste lockdown en werd daarom omgezet in een 'thuisresidentie'. De videoā€™s waren zichtbaar door de ramen van Werkplaats Molenwijk en werden op deze wijze gedeeld met de buurt.

De BetweenTwoHands theaterinstallatie, Ecognosis, was geĆÆnspireerd door het boek The World Without Us, geschreven door Alan Weisman. In zijn boek beschrijft Weisman hoe de natuur, in verschillende delen van de wereld, alles weer zou overnemen als de mens zou verdwijnen op aarde.

BetweenTwoHands beeldde het idee van zoā€™n wereld af en creĆ«erde in samenwerking met jongeren uit de wijk en kunstenares Martine Rademakers animaties waarbij insecten en planten alledaagse objecten uit de buurt bedekken.

Het werk van BetweenTwoHands werd ook gepresenteerd bij de digitale tentoonstelling Corona in de stad, waar Framed Framed een virtuele tentoonstellingszaal inrichtte met Drawing Stories. Deze digitale tentoonstelling toont de impact van het coronavirus op de stad Amsterdam en haar bewoners. Verschillende organisaties dragen bij aan deze tentoonstelling en het opbouwen van een collectie gedurende een tekende periode voor de stad, waaronder Framer Framed.

De ontwikkeling van Ecognosis werd mede mogelijk gemaakt door Stichting Stokroos, Creative Industries Fund NL, Gemeente Amsterdam, Framer Framed en Performance Technology LAB.

.


Himmelbachs Ideeƫnbibliotheek

Gedurende twee maanden werkte sociaal kunstenaar Domenique Himmelsbach de Vries aan een ideeĆ«n-bibliotheek bestaande uit 120 schetsplannen voor sociale interventies die hij inzette als een conversational piece. Aan de hand hiervan bespraken wijkbewoners tijdens door hem georganiseerde, wekelijkse spreekuren in Werkplaats Molenwijk hun eigen vraagstukken, om artistieke reflectie te ontvangen en nieuwe ideeĆ«n te ontwikkelen. Het doel was ā€“ zeker in deze tijden waar pessimisme op de loer ligt ā€“ een praktische, ludieke draai aan de bezoekers situatie te geven. Het spreekuur was tegelijk een verkenning van een mogelijke evolutie van zijn kunstenaarschap tot het stads-kunstenaarschap, een kunstenaar in dienst van de stad die zich inzet voor de vraagstukken van bewoners en bestuurders.


Himmelsbach: ā€œAls beeldend denker denk ik in associaties en metaforen. Deze astructurele aanpak zet ik graag in om te helpen met het doorbreken van ingesleten vraagstukken en denkpatronen en deze te vertalen naar praktische artistieke ideeĆ«n.ā€ Ter inspiratie werkte Himmelsbach aan het zichtbaar maken van tien jaar goede, slechte en vreemde ideeĆ«n voor de aanpak van sociale vraagstukken. Dit deed hij onder andere door een rijk archief aan onuitgewerkte ideeĆ«n in tekeningen uit te werken.

Ter afsluiting van zijn residentie stelde Himmelsbach de uitgewerkte ideeĆ«n bibliotheek beschikbaar aan de bewoners van Molenwijk, op een manier waarop niemand ze kan missen. Zoā€™n 120 idee-schetsen werden vanaf vrijdag 4 december 2020 door de hele wijk op lantaarnpalen gehangen en daarmee vrij toegankelijk gemaakt. Himmelsbach nodigde de buurtbewoners hiermee uit zich in deze donkere dagen een inspiratie wandeling door Molenwijk te ondernemen en zijn onconventionele manier van denken voor eigen vraagstukken in te zetten.


GEEF

De veelzijdige kunstenaar Bert Scholten strijkt in de maanden oktober en november 2021 in Werkplaats Molenwijk, om samen met buurtbewoners in de wonderlijke wereld van een onbekende, Nederlandse traditie te duiken. Typerend voor Scholtens werkwijze is interactie met omwonenden, zowel in het maakproces als in het eindwerk. Hij onderzoekt het lied, in de meest brede zin, als medium om verhalen te verspreiden zoals dat vroeger gebeurde. Scholten laat zich dan ook het best omschrijven als een hedendaagse troubadour ā€“ eentje die zijn inspiratie uit lokale nieuwsberichten en mysterieuze volksverhalen haalt, die hij vervolgens in muzikale performances giet. Het idee dat Nederland traditie-arm is, is volgens de kunstenaar onzin. De gebruiken en rituelen zijn dan misschien niet groots en meeslepend, maar juist in hun obscuriteit het afstoffen en onderzoeken waard.

Tijdens zijn verblijf in de Werkplaats Molenwijk duikt hij, via workshops voor kinderen, in de verborgen verhalen achter de ā€˜koekplankā€˜. Een koekplank is een rechthoekige houten mal met een uitgesneden afbeelding waarmee vroeger ā€“ met name in de 18de eeuw ā€“ koeken geproduceerd konden worden. De mensen die de houtsneden maakten waren reizende ambachtslieden die met de beeltenissen die ze in hout aanbrachten, lokale verhalen doorgaven via de koeken die in de mal werden afgedrukt. De afbeelding in de koek werd een spiegelbeeldige afdruk van de originele vorm. Specula, spiegelbeeld in het Latijn, werd al snel verbasterd tot het ons bekende woord speculaas. Een intrigerend stukje Nederlandse folklore, waarbij speculaaskoeken dragers werden van lokalen verhalen en volksvertellingen

Het werk dat Scholten maakte tijdens zijn verblijf mondde uit in de tentoonstelling GEEF. Bert verdiept zich in volksverhalen, lokale gebruiken en rituelen en vertaalt deze naar de huidige context. In de Molenwijk ging hij met bewoners, jong en oud, in gesprek over de eeuwenoude Nederlandse traditie van de koekplank en onderzocht hij het lied als medium om verhalen te vertellen. In dialoog met buurtbewoners creƫerde hij zo het werk dat te zien is in deze tentoonstelling.