Boogaloo Bias by Jennifer Gradecki & Derek Curry in the exhibition, Really? Art and Knowledge in Time of Crisis (2024) at Framer Framed, Amsterdam. Foto: © Maarten Nauw / Framer Framed. Op weg naar digitale onafhankelijkheid
Voor de digitale diensten die we dagelijks gebruiken, zijn we afhankelijk van een handvol ‘Big Tech’ bedrijven. Microsoft, Amazon en Google beheren naar schatting zo’n driekwart van de data die in Nederland wordt opgeslagen. Big Tech beheert smartphones met daarop Facebook, Instagram, Threads, X en TikTok account(s). Maar ook WhatsApp, iMessage en Messenger, Gmail en Google Docs. Big Tech heeft hiermee controle over de systemen waarop jij als individu, maar ook bedrijven en overheden leunen om te kunnen functioneren.
We moeten gezamenlijk werken aan een antwoord op onze afhankelijkheid van Big Tech. De culturele sector kan daarbij een rol spelen, door te experimenteren met nieuwe vormen van technologie, die zelf worden ontwikkeld en waarbij zelfbeheer, privacy centraal staat en data in eigen beheer wordt gehouden. Bits of Freedom hebben ook een stapsgewijze handleiding gepubliceerd om deze overgang te ondersteunen.
Bij Framer Framed zullen we ons de komende tijd toeleggen op het ontwikkelen van open data platforms voor (culturele) organisaties om hun activiteiten te delen met het publiek, zonder afhankelijk te zijn van commerciële platforms. Steeds meer platforms werken volgens een nieuw organisatieprincipe, ook wel federalisme genoemd, waarbij data in eigen beheer, via eigen servers en op eigen voorwaarden wordt bewaard en gedeeld, zodat gebruikers weer zeggenschap krijgen over hun eigen data.
Voor Framer Framed zijn inclusiviteit, rechtvaardigheid, autonomie en transparantie kernwaarden – zowel in ons fysieke programma als ons digitale activiteiten. We streven ernaar “tussenruimtes” te creëren waar mensen zich veilig voelen om te ontmoeten, te delen en te reflecteren: plekken waar bruggen worden geslagen tussen verschillende werelden en identiteiten.
Digitale autonomie speelt hierin een sleutelrol. Publieke organisaties moeten zelf zeggenschap hebben over hun technologie, infrastructuur en data. Bij Framer Framed brengen we deze principes al sinds 2014 in de praktijk: we beheren onze eigen servers, gebruiken open source software zoals Nextcloud voor documenten, agenda’s en berichten, en hebben recent een eigen mail- en videoconferentiesysteem opgezet. We stimuleren binnen de organisatie het gebruik van alternatieve zoeksystemen en maken sinds 2025 gebruik van Matomo als open source analytics-oplossing. Deze principes sturen hoe we onze archieven ontsluiten, hoe we privacy beschermen en hoe we onze gemeenschap actief betrekken bij de creatie van kennis.
Om deze waarden kracht bij te zetten zal Framer Framed vanaf 1 februari 2026 een Coördinator Digitale Autonomie aannemen. Paul Jongsma is één van de oprichters van XS4ALL en sinds jaar en dag zelfstandig als Webtic, waarbij hij open source principes als leidend voor zijn werk beschouwt en vanaf heden in dienst bij Framer Framed.
Niet al onze doelstellingen zijn op dit moment haalbaar of uitvoerbaar. Hoewel we al stappen hebben gezet in onze eigen infrastructuur, is ons bereik nog sterk afhankelijk van commerciële platforms zoals Instagram. Daarom ontwikkelen we stapsgewijs strategieën om vertrouwd te raken met het Fediverse, waarbij we zowel daar als op bestaande kanalen communiceren. Tegelijkertijd stimuleren we kennisuitwisseling binnen de sector en met het publiek, zodat iedereen geleidelijk gewend raakt aan gedecentraliseerde, privacybewuste netwerken. Bovendien is er een jaarplan Privacy, Deelbaarheid, Autonomie en Transparantie (PDAT) waarin iedere beleidsperiode doelstellingen worden vastgesteld.
Paul Jongsma, internetpionier van het eerste uur
Paul programmeert sinds de HAVO en is opgegroeid met de ontwikkeling van computers en later het internet. In 1992 stond hij aan de basis van XS4ALL. In 1995 startte hij een tweemans-bedrijf voor internetadvies Webtic. Sinds die tijd ontsluit hij via open-source oplossingen informatie voor een breed scala aan opdrachtgevers. Paul was onderdeel van de belofte van internet en het internetoptimisme van de eerste jaren, maar zag altijd hoe belangrijk het bewaken van privacy en waarborgen van toegankelijkheid was.
Wil je meer weten over Paul, lees dan: ‘De hackers die Nederland veranderden’ van Maarten Reijnders, over de geschiedenis van XS4ALL of kijk Andere Tijden, ‘De oorsprong van internet’.
Public Spaces en Framer Framed
Vorig jaar (2025) werd Framer Framed lid van PublicSpaces. Het uitgangspunt is ‘samen voor een digitale publieke ruimte’. Stefan Wharton, Hoofd Communicatie & PR: “Onze aansluiting bij PublicSpaces komt voort uit een gedeelde overtuiging dat de digitale ruimte, net als de fysieke publieke ruimte, beschermd en versterkt moet worden door publieke waarden. We zien hoe het internet in toenemende mate wordt gedomineerd door een klein aantal Big Tech bedrijven. Deze partijen beschikken over ongekende economische en infrastructurele macht, waardoor publieke organisaties en burgers steeds afhankelijker worden van hun diensten en voorwaarden. Hun verdienmodellen zijn vaak gebaseerd op het verzamelen en analyseren van persoonlijke data, wat leidt tot een verschuiving van controle van de gebruiker naar de aanbieder. Framer Framed wil hier niet in meegaan. We bouwen liever aan digitale infrastructuren die ons publiek en onze partners beschermen, die transparant zijn, en die ruimte laten voor autonomie en collectief eigenaarschap. PublicSpaces biedt ons een netwerk van gelijkgestemde instellingen die samen alternatieven ontwikkelen en uitdragen, zodat we als culturele sector minder afhankelijk worden van commerciële techreuzen en meer greep houden op ons eigen digitale domein.”
Framer Framed en Netwerk Democratie
Framer Framed en de inzet voor digitale democratie en open source komt niet uit de lucht vallen. Deze uitgangspunten komen voort uit een jarenlange betrokkenheid bij de open source beweging door Cas en Josien – de oprichters van Framer Framed. Sinds 2011 kregen deze ideeën vorm binnen de organisatie Netwerk Democratie, waarvan Josien Pieterse met Mieke van Heesewijk mede-oprichter en -directeur was.
Netwerk Democratie en Framer Framed vonden elkaar al bij gezamenlijke programma’s zoals Up/Root Democracy over methodes van (digitaal) extractivisme die de rechten van mensen en andere entiteiten ondermijnen en een programma rondom de open source democratiepionier en Minister van Digitale Zaken uit Taiwan Audrey Tang. In 2023 werd Netwerk Democratie door toenmalig directeur Tessel Renzenbrink opgeheven en een deel van het erfgoed overgedragen op Framer Framed.
Framer Framed programmeerde sindsdien een fellowship met de afdeling Politicologie (Programma Challenges to Democratic Representation) van de UvA, die gefinancierd wordt uit een budget wordt van Netwerk Democratie. Na Winnie Herbstein en René Boer zullen komend jaar Radna Rumping and Pennie Key fellows zijn. Het resterende budget dat beheerd wordt door Framer Framed zal komend jaar besteed worden aan digitale autonomie en waar mogelijk worden uitkomsten met de sector gedeeld.
Burgerschap / Democratie & Digitale Autonomie / Politiek en technologie / Politiek Klimaat /
Agenda
Workshop: Digitaal onafhankelijk werken van Post-X Society
Workshop session by Post-X Society focussed on digital autonomy in the workplace
Magazine
Politiek en technologie / Art economy /
Democratie & Digitale Autonomie / Burgerschap / Het levende archief / Politiek en technologie / Social Practice /
De erfenis van Netwerk Democratie bij Framer Framed
Politiek en technologie / Democratie & Digitale Autonomie / Kunst en Activisme /