About the part that art plays in a globalising society

Framer Framed

Projects


Wandkleden weven met DAY Collective

In juli en augustus 2019 vonden diverse workshops plaats in Werkplaats Molenwijk waarbij restmateriaal werd verwerkt tot wandkleden.

Dit project werd gerealiseerd in samenwerking met Dorota Radzimirska en Yulia Ratman van DAY Collective. Bij de weefsessie was iedereen welkom om op weefgetouw te werken en samen van oude plastic tassen wandkleden te weven. De workshops waren gratis en de wandkleden werden tot en met 31 augustus in de Werkplaats Molenwijk tentoongesteld.

DAY is een artistiek duo bestaande uit Dorota Radzimirska en Yulia Ratman. Hun werk omvat meerdere media, waaronder performances, sculpturale schilderijen, tekeningen, video en prints. Het werk gaat over relaties tussen mensen en hoe deze worden bepaald door actuele fenomenen zoals digitalisering, individualisering, globalisering en geavanceerd kapitalisme. Door inspiratie te halen uit concepten zowel binnen als buiten westerse tradities, gaan ze in op individualisme versus collectiviteit en manieren om met elkaar om te gaan en elkaar te herkennen. De artistieke benadering is gebaseerd op posthumanistische duurzame ethiek met een breed gevoel van onderlinge verbondenheid tussen het zelf en anderen.

De workshops en presentatie werden georganiseerd door Framer Framed, DAY Collective en Werkplaats Molenwijk en worden mede mogelijk gemaakt door AFK (Amsterdams Fonds voor de Kunst) en Stichting DOEN / Postcode Loterij Fonds.


The City is Ours

Straten, pleinen en parken – allen zijn openbare plekken die voor iedereen toegankelijk zijn. Of toch niet? In welke mate voel je je vrij om gebruik te maken van de openbare ruimte in je stad of buurt? Deze vraag staat centraal in het project The City is Ours en wordt gesteld aan meiden in Amsterdam en Tunis, de hoofstad van Tunesië.

De inrichting van de openbare ruimte werd lang bepaald door commissies samengesteld uit architecten, planologen en bestuurders. Deze commissies waren geen afspiegeling van de maatschappij. Zowel de stedenbouw als architectuur van het modernisme was masculien en top-down. In de tweede helft van de twintigste eeuw komen er geleidelijk meer vrouwen in dergelijke commissies, maar in de praktijk is er ook vandaag de dag nog veel te winnen op het gebied van inclusiviteit. Wanneer we streven naar gelijkheid in onze samenleving, moet ook de vrijheid om je prettig door je stad te kunnen bewegen – ongeacht je sociaal-economische status, leeftijd, seksuele identiteit, fysieke beperking of sociaal-culturele identiteit – serieus worden genomen.

Het hierboven genoemde modernistische gedachtegoed is ook van toepassing op de Molenwijk, die – net als Bijlmermeer – eind jaren zestig naar architectonisch functionalistische ideeën werd vormgegeven. Uit een onderzoek wat kunstorganisatie Framer Framed in de Amsterdamse Molenwijk liet uitvoeren, kwam naar voren dat meiden en jonge vrouwen weinig zichtbaar zijn in de openbare ruimte. Zoals één van de meiden in het jongerencentrum cynisch opmerkte: ‘Er wonen geen meisjes in de Molenwijk’. Dit was voor Framer Framed aanleiding om The City is Ours te starten, een kunstproject gericht op meiden tussen de 15 – 22 jaar en hun beleving van de openbare ruimte.

Uitwisselingsproject met Jasmine Foundation in TunisThe City is Ours was een uitwisselingsproject waarin de artistieke uitingen en ideeën over de aanwezigheid in en zeggenschap over de publieke ruimte van jonge vrouwen, centraal stond. Het project was gericht op jonge vrouwen in Tunis en Amsterdam. De vorm van het project was een aantal workshops waarin artistieke expressie, het ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden en het vergroten van politiek bewustzijn. De reeks workshops werd afgesloten met een presentatie van het proces en de artistieke eindproducten op zowel een online platform als in de projectruimte Werkplaats Molenwijk van Framer Framed en op de locatie van onze partner Jasmine Foundation.

Werkplaats Molenwijk
‘The City is Ours’ bij Werkplaats Molenwijk, Amsterdam (2019). Fotografie door Dalal el Ouarachi

De workshops werden geleid door professionals met verschillende kennisgebieden (artistiek, politiek of sociologisch) afkomstig uit verschillende regio’s met de nadruk op de Maghreb, Noord-Afrika. We wilden de deelnemers waardevolle instrumenten bieden voor het ontwerpen van democratische processen, hen aanmoedigen te reflecteren op hun eigen identiteit en waarden en hun gevoel van eigenaarschap over de publieke ruimte vergroten. In dit denken over identiteit en waarden nemen we diversiteit binnen de groep jonge vrouwen op het gebied van sociale constructies als ras, gender en sociale klasse in acht.

Workshops vonden zowel in Tunis als in Amsterdam plaats en uitwisseling van kennis, ervaringen en ideeën tussen beiden locaties stonden centraal. Om optimale omstandigheden te bieden voor vruchtbare uitwisseling, samenwerking en diepgaande ontmoetingen, werden de deelnemers op de verschillende locaties tijdens de workshopperiode met elkaar in contact gebracht via Skype-gesprekken (in aanwezigheid van een tolk). Op die manier konden zij hun ideeën, ervaringen en bijvoorbeeld documentatie van hun proces uitwisselen.

Onze meest vooraanstaande partner in dit project was de Jasmine Foundation for Research and Communication (JFRC/ Jasmine). Deze onafhankelijke Tunesische denktank richt zich op het versterken van democratische stabiliteit en economische welvaart door dialoog tussen beleidsmakers en het maatschappelijk middenveld over sociale en economische beleidskwesties te stimuleren. In hun projecten combineert Jasmine sociaalwetenschappelijk onderzoek met niet-formeel onderwijs om Tunesische jongeren en vrouwen in gemarginaliseerde buurten te betrekken bij lokale besluitvorming en de maatschappij. Jasmine produceerde de workshops en tentoonstelling in Tunis en coördineerde de groepsbijeenkomsten in Tunis.

Voor dit project werkten we verder samen met onze partners Spring to Come (Tunis) en Netwerk Democratie (Amsterdam). Netwerk Democratie zet zich in voor een veerkrachtige democratie waarin burgers meer betrokken zijn en, met behulp van technologie, actief bijdragen. Spring To Come is een Tunesisch-Nederlandse organisatie met als doel een platform te creëren voor het verkennen van de voorwaarden en principes van nieuwe institutionele kaders in Europa, het Midden-Oosten en de Noord-Afrikaanse regio.

Een sociologisch onderzoek, uitgevoerd in de Amsterdamse wijk Molenwijk door Framer Framed in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam in 2017, meldde een opvallende onzichtbaarheid van jonge vrouwen en tienermeisjes in de openbare ruimte en ontoereikende faciliteiten en programma’s voor deze groepen. Gestuurd door deze observaties, hebben de UvA-onderzoekers zich gericht op academische literatuur over potentiële problemen voor adolescente meisjes met multiculturele identiteiten. Ze stelden vervolgens de vraag: hoe kunnen traditionele waarden en genderverwachtingen jonge vrouwen beperken? Met The City is Ours geven we een nieuwe impuls aan deze vraag.

Door jonge vrouwen uit gemarginaliseerde wijken van grote steden te betrekken bij dit emanciperende uitwisselingsproject, hoopten we hun referentiekader, hun politiek bewustzijn, en hun inzicht in de relatie tussen beeldende kunst en maatschappelijk engagement te vergroten.

Girls Cafés
We nodigden jonge vrouwen uit Amsterdam-Noord – bij voorkeur uit Molenwijk – uit die interesse hadden in het project uit om voor aanvang van de workshops (mid januari 2019) de Girls Café bij te wonen. Tijdens deze Girls Cafés zullen we feministische onderwerpen verkennen en onderzoeken welke thema’s en invalshoeken het meest relevant zijn voor onze doelgroep. De kennis die wij opdeden tijdens de Girls Cafés, werden gebruikt om de workshops definitief vorm te geven. De Girls Cafés boden ons tevens gelegenheid om de doelgroep beter te leren kennen en individuen te scouten voor het (vrij intense) workshop- en tentoonstellingsprogramma in 2019.

Een nieuw perspectief verbeelden
In een reeks workshops geleid door kunstenaars werden deelnemers gestimuleerd hun ideeën en ervaringen beeldend uit te drukken. De workshops vonden zowel in Amsterdam als in Tunis plaats en uitwisseling tussen beide groepen gebeurde via een Tumblr-pagina. De foto’s, video’s, schilderingen en installaties van de deelnemers werden getoond in de tentoonstelling, waarmee ze hun ideeën met een breed publiek konden delen. De deelnemers bepaalden zelf waar de nadruk op werd gelegd bij de content en presentatie van de tentoonstelling. In beide steden kwamen gelijksoortige onderwerpen aan bod en werden enigszins dezelfde kunstdisciplines verkend.

Politiek
Behalve met kunstdisciplines maakten de deelnemers kennis met onderwerpen als burgerrechten (Tunis) en actief burgerschap (Amsterdam). In Amsterdam werd daar invulling aan gegeven door middel van het spel Terra Nova Minimaatschappij. Dit is een spel wat de spelers uitdaagt om hun perfecte maatschappij te creëren, met alle mogelijke keuzes en vragen die daarbij komen kijken. Wie maakt de beslissingen in de publieke ruimte? Wie zijn de leiders? Waar moet een leider aan voldoen? De Terra Nova-workshop sloot aan bij het doel van het project de deelnemers te stimuleren een kritische en actieve houding aan te nemen.

Nieuwe generatie
In de eerste workshops bleek nog veel behoefte te bestaan aan het definiëren van begrippen als ‘openbare ruimte’, ‘seksisme’ en ‘masculiniteit’. Kennis van deze termen helpt de deelnemers bij het formuleren van hun ideeën. Gaandeweg raakten de deelnemers steeds vertrouwder met het onderwerp en deelden ze in onze Whatsapp-groep activistische en kritische berichten uit de media en waarnemingen op straat. Zo deelden ze foto’s van seksistische reclamecampagnes die ze op humoristische wijze bekritiseerden.

Als voorbeeld van ‘masculiniteit’ die de vrijheid van meiden beperkt werd de dominantie van jongens genoemd die machogedrag vertonen op openbare pleinen. Ook ‘cat calling’, of straatintimidatie, bleek een fenomeen wat alle deelnemers herkennen. Deelnemer Ambrien ondernam actie hiertegen door interventies in openbare ruimte te plegen: zij krijtte de leuzen op de stoep als fysiek bewijs van wat er gezegd werd en legde haar acties vast op haar Instagram-account.

In september 2018 opende Framer Framed de tijdelijke projectruimte Werkplaats Molenwijk. Dit was de locatie waar de Amsterdamse The City is Ours-deelnemers wekelijks workshops volgden en waar vanaf 8 maart 2019 de tentoonstelling te zien was.


Voedselbank Werkplaats Molenwijk

In februari 2020 startte Framer Framed een voedselbank in Werkplaats Molenwijk. Het eerste initiatief werd ondernomen door Nizar van Framer Framed en Peter van Blije Buren. Blije Buren is een organisatie die zich inzet tegen voedselverspilling en op tal van plekken in de stad eten distribueert dat supermarkten niet meer willen verkopen. Wat begon met een initiatief voor een paar buurtbewoners, groeide in minder dan een jaar tijd uit tot een netwerk van bijna 80 gezinnen in de buurt die wekelijks een voedselpakket komen halen. Tijdens de eerste lockdown werden pakketten naar mensen thuis gebracht. Het wordt inmiddels gerund door buurtbewoners zelf. Sinds december heeft de gemeente een nieuwe locatie beschikbaar gesteld waar het initiatief zich verder kan ontwikkelen en op eigen benen kan staan. Werkplaats Molenwijk is onderdeel van een zoektocht naar het creëren van een werkelijk publieke instelling, een culturele organisatie die middenin de samenleving staat. Beeldende kunst en sociale burgerinitiatieven kunnen heel goed samen. Die samenwerking begint lokaal, met actieve mensen uit de buurt.

De Buurtvereniging sloot zich in maart 2020 – tijdens de lockdown – aan bij het Voedselbank-initiatief en bracht een eigen netwerk mee. Via de Diaconie Noord werd eten van restaurants en kantines die op slot gingen binnengebracht. Later werd het eten aangedragen door het Rode Kruis en vanuit Human Aid Now. Alleen mensen die niet in aanmerking komen voor de voedselbank krijgen een pakket. Denk aan mensen die ongedocumenteerd zijn of die door de coronacrisis in de problemen zijn gekomen. Zij krijgen elke week een voedselpakket of een bon van 15 euro die ze zelf aan voedsel kunnen besteden in de lokale supermarkt. De mensen moeten zich inschrijven en hun stadspas en inkomensgegevens laten zien. Daarna krijgen ze een groene badge die ze elke week mee moeten nemen. Het aantal mensen groeit snel. Nu staan er al 76 mensen ingeschreven en er komen er elke week bij. De achtergronden van de mensen zijn heel verschillend – ze zijn van Marokkaanse, Afghaanse, Syrische, Russische, Turkse, Afrikaanse en andere komaf. Sommigen wonen al heel lang in de Molenwijk, anderen relatief kort.

Sinds medio november is er – mede dankzij Stadsdeel Noord – een ruimere locatie gevonden in Tuindorp Oostzaan. Daar kan de voedselbank zich verder ontwikkelen. Nizar, die in februari dit initiatief nam, kijkt positief terug op deze razendsnelle ontwikkeling. Hij voelde aan dat er behoefte was aan een dergelijke infrastructuur en is heel blij dat de bewoners dit in eigen hand hebben genomen en op steun van de gemeente konden rekenen. Bij de Werkplaats houden we onze ogen open voor vragen en behoeften van bewoners. Als beschouwen ons dan ook als een ‘Constituent Museum’: een culturele organisatie die zich in eerste instantie niet tot objecten, maar tot de omringende gemeenschap verhoudt, en met beide benen in de samenleving staat.


Molenwijk door Elkaar

In september 2020 werd in Amsterdam Noord gestart met het project 'De Molenwijk door elkaar'. Dit project, dat twee jaar duurt, wordt gedragen door een kerngroep van (jonge) vrouwen. Een deel woont al lang in deze wijk, een ander deel is er recent komen wonen.

De deelnemers krijgen een training in oral-historytechnieken waarmee ze levensverhalen van andere buurtbewoners kunnen verzamelen en de geschiedenis van de wijk – aan de hand van persoonlijke ervaringen – in kaart kunnen brengen. De verzamelde verhalen worden vervolgens aan het publiek gepresenteerd.

In de groep worden thema’s te besproken die de vrouwen zelf aandragen. In samenwerking met Framer Framed worden creatieve programma’s ontwikkeld om belangrijke thema’s aan de orde te stellen en verschillende groepen bewoners te verbinden. De vrouwen worden uitgenodigd als opdrachtgever voor kunst in de openbare ruimte op te treden.

Centraal staan de volgende vragen:

  • Van wie is de Molenwijk?
  • Wat is de geschiedenis van de wijk?
  • Wat zijn de verhalen van de mensen die er wonen?
  • Welke thema’s zijn belangrijk?
  • Welke kunstvormen passen in deze wijk?

De kerngroep ging in oktober 2020 van start. De groep kwam bijeen in de Werkplaats Molenwijk van Framer Framed. Via blogs en nieuwsbrieven houden we je op de hoogte.

De Molenwijk door elkaar wordt gefinancierd met bijdragen van het VSB Fonds, Oranjefonds, AFK en Fonds Cultuurparticipatie.


Refugee Youth in Public Space

Refugee Youth in Public Space was een onderzoek naar de ervaringen van jonge vluchtelingen en asielzoekers in de openbare ruimte in Amsterdam. Binnen dit onderzoek werd de rol van maatschappelijke en culturele instellingen bekeken ten opzichte van de ervaringen van jonge (uitgeprocedeerde) asielzoekers en vluchtelingen. Hoe worden zij in Amsterdam ontvangen door zowel overheid, maatschappelijke organisaties en mede Amsterdammers? Ook werd onderzocht in hoeverre zij zich de publieke ruimte toe-eigenen en de daarmee de stad ervaren. BOOST (Oost) en Framer Framed (Oost en Noord) dienen daarom als startpunt van het onderzoek. Zij zetten zich in voor een culturele infrastructuur voor jonge vluchtelingen en (uitgeprocedeerde) asielzoekers.

De Universiteit Utrecht nam deel aan activiteiten van Framer Framed om zelf te observeren welke rol zij spelen in het dagelijks leven van jonge migranten. De onderzoekers namen actief deel aan de programma's in de Molenwijk, zoals de Voedselbank en Molenwijk door elkaar (met BMP). Gezamenlijk werd in samenwerking met fotograaf Karine Versluis een workshopreeks gerealiseerd die resulteerde in een presentatie in Werkplaats Molenwijk. Samen met We Sell Reality en Elke Uitentuis wordt in Amsterdam Oost een project ontwikkeld.

Dit project werd ondersteund door HERA, Humanities in the European Research Area.