Een terugblik op Broodkunst in de Molenwijk

Broodkunst in de Molenwijk. Foto: © Ben Yau / Framer Framed

Een terugblik op Broodkunst in de Molenwijk

Van maart tot en met december 2025 organiseerde design antropoloog Tina Lenz samen met Framer Framed het programma Broodkunst in de Molenwijk, als onderdeel van Lenz’ residentie bij Werkplaats Molenwijk en als cadeau voor de 750e verjaardag van Amsterdam. We kijken terug op negen maanden gevuld met creatieve workshops en activiteiten rondom brood.

In de maanden die vooraf gingen aan Broodkunst in de Molenwijk bouwden buurtbewoners samen met kunstenaar en bakker Peik Suyling van Bakkerij de Eenvoud, SPIN (Diereneiland), DOCK en Framer Framed een oven op wielen. Het initiatief voor de BuurOven werd genomen door Freek, een betrokken buurtbewoner, om de mensen in de wijk middels een mobiele bakkerij bij elkaar te brengen. De benodigde stook- en bakkennis werd door Suyling aan buurtbewoners overgedragen. De BuurOven wordt nu gedeeld door de bewoners van de Molenwijk. Tijdens Broodkunst in de Molenwijk reisde de oven door de wijk om ondersteuning te bieden bij het leerproces van de buurtbewoners.

De eerste stook van de BuurOven Molenwijk, januari 2025. Foto: Framer Framed / Werkplaats Molenwijk

In de eerste maand van het programma zaaide Lenz twee soorten oertarwe: 7000 jaar oude Emmer en twaalf eeuwen oude Eenkoorn. Deze tarwesoorten waren ter beschikking gesteld door theologe Elsa Eikema en konden eind augustus geoogst worden. Op de eerste dag van de lente begon het proces van ontkiemen: Lenz vierde toen samen met buurtbewoners het begin van het Perzische Nieuwjaar Noroez, wat ‘nieuwe dag’ betekent, door de kiemen van tarwegras (Sabzeh) met hen te delen. Sabzeh staat in de Perzische ceremonie symbool voor wedergeboorte.

De activiteiten en workshops die volgden werden begeleid door verschillende kunstenaars en collectieven met een praktijk gerelateerd aan brood. Zo organiseerde kunstenaar Anita Kluge op 11 mei de eerste participatieve activiteit. Samen met bewoners voerde zij het Indiase Rangoli welkomstritueel uit, waarbij deelnemers tekeningen maakten met gekleurd meel en van Kluge leerden over Hindoeïstische tradities rondom gastvrijheid.

Tijdens de workshop van kunstenaars Suzanne Bernhardt en Lenn Cox op 16 juni maalden bewoners van Molenwijk granen, waarbij gesprekken op gang kwamen over familierecepten en broodherinneringen. Twee weken later vond de tweede workshop door Suzanne en Lenn plaats, bij Bakkerij Solinger op de NDSM-werf. Samen met de kunstenaars reflecteerden deelnemers hier op individuele en collectieve vormen van zorg.

Tijdens het tweedaagse programma dat hierop volgde begeleidden kunstenaars-in-residentie Anna Celda en Saja Amro van het collectieve project Common Ground buurtbewoners in het maken van platbroden. Deelnemers verkenden samen de zintuiglijke relaties tussen lichaam en deeg en reflecteerden op de politieke rol van brood.

Workshop meel tekenen bij Werkplaats Molenwijk. Foto: © Marlise Steeman / Framer Framed

De werkplaats veranderde gedurende deze weken langzaam in een Brood Atelier. Kunstenaars Anita Kluge en Peik Suyling werkten samen aan de bouw van een tandoor, een traditionele klei oven die veel wordt gebruikt in India, Afghanistan, Kirgizië.

Bij Broodkunst in de Molenwijk waren ook de jongeren van het traject Zelf gemaakt! betrokken. Zij volgden van maart tot en met juni verschillende workshops waarbij zij persoonlijke verhalen uitwisselden over thema’s als bescherming, familie en tradities. Deze verhalen vormden de creatieve inspiratie voor hun kunstwerken – bijvoorbeeld bij het maken van broodamuletten onder begeleiding van Diede Visser, Savitri Bergraaf en Tina Lenz. De resultaten van de workshops werden getoond in de tentoonstelling Broodnodig, te zien bij Werkplaats Molenwijk van 18 juni tot en met 2 juli.

In oktober werd Broodkunst in de Molenwijk tot een einde gebracht met de creatie van een participatief broodkunstwerk en een afsluitende tentoonstelling. Van 7 tot en met 11 oktober kregen buurtbewoners de kans om samen met de kunstenaars van Studio CoPain mee te bouwen aan een grootschalig broodsculptuur. Deelnemers kneedden, versierden en bakten gedurende vijf dagen hun eigen bijdrage aan het sculptuur, dat werd onthuld tijdens de opening van de tentoonstelling op 11 oktober.

Tijdens deze feestelijke opening voegden bezoekers niet alleen hun laatste decoraties aan het bouwwerk toe, maar blikten zij ook samen terug op de ontmoetingen van de afgelopen maanden, versierden ze hun eigen broodzak, proefden versgebakken broodjes uit de BuurOven en deelden hun broodrituelen met elkaar. Tina Lenz onthulde daarnaast de Breadpapers, een gratis poster-publicatie met omschrijvingen van de broodverhalen en -rituelen die ze de afgelopen weken in de buurt had verzameld.

Als afsluitende activiteit goten bezoekers en buurtbewoners het gemaakte broodsculptuur in een nieuwe vorm tijdens een pain perdu-workshop op 24 oktober, begeleid door Studio CoPain. Pain perdu – letterlijk vertaald ‘verloren brood’ – is een Frans gerecht dat vergelijkbaar met wentelteefjes oud brood opnieuw tot leven brengt met melk, suiker, eieren, gedroogd fruit, vanille en andere specerijen. De deelnemers genoten de volgende dag van hun pain perdu tijdens een gezamenlijk ontbijt.

Lichtinstallatie Broodkunst in de Molenwijk. Foto: © Ben Yau / Framer Framed

Het laatste onderdeel van Broodkunst in de Molenwijk was een lichtinstallatie die in de eerste twee weken van december op het flatgebouw tegenover de werkplaats werd geprojecteerd, gemaakt door Tina Lenz, Claire van Meekel en Beamsystems. Bewoners werden verrast door een projectie op hun flat van broodkunstwerken gemaakt door hun buren – een herinnering aan de maanden gevuld met verbinding en het delen van brood.

Broodkunst in de Molenwijk wordt mogelijk gemaakt door Stichting 750 jaar Amsterdam, het Amsterdams Fonds voor de Kunst, de Alliantie, de Gemeente Amsterdam / Stadsdeel Noord en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De BuurOven wordt mede mogelijk gemaakt door DOCK buurtwerk, Stichting SPIN en OBA Molenwijk.

Werkplaats Molenwijk wordt mede mogelijk gemaakt door de Alliantie, Gemeente Amsterdam / Stadsdeel Noord, Amsterdams Fonds voor de Kunst en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.