Staal betrekt zich nadrukkelijk met politieke onderwerpen en ontwikkelingen, waarin hij vanuit een Beuysiaanse interpretatie de democratie – het democratisme – als totaalkunstwerk benadert, waarin hij een co-auteurschap met politiek een noodzakelijk onderdeel acht.
In zijn essay Post-propaganda (Fonds BKVB, 2009) heeft hij het theoretische kader gelegd voor deze werkwijze, die zich inmiddels heeft vertaald in directe samenwerkingen met diverse politieke partijen.

Website van Jonas Staal

Uitgave Post-Propaganda door Fonds BKVB

Spruyt is politiek columnist van Elsevier, recenseert non-fictie voor HP/DeTijd, en schrijft columns in Binnenlands Bestuur. Hij is voorzitter van de Edmund Burke Stichting en promoveerde in Leiden in de geschiedenis. Hij presenteert programma's voor de TV-zender Het Gesprek.

Website Bart Jan Spruyt

Website Edmund Burke Stichting

Inleiding:
Keynote speech Simon Njami
Presentatie Wouter Welling

Workshops:
Beoordelingscriteria
Presentatiebeleid
Collectiebeleid
Theoretisch discours

Plenair:
Zaaldiscussie 
 

Download

Download het

Onbegrensd Verzamelen

Met een uitgebreid programma werd beoogd een discussie op gang te brengen tussen kunstmusea, volkenkundige musea en cultuurhistorische musea op het gebied van presenteren en verzamelen van niet-westerse kunst. Kennis, ervaringen en inzichten werden uitgewisseld; mogelijkheden tot samenwerking werden geëxploreerd.

Zaaldiscussie

Onder leiding van moderator Ruben Maes

Inleiding

Aan het einde van een dag vol workshops over het verzamelen en presenteren van niet-westerse kunst, de Westerse blik en het onderscheid tussen verschillende museumtypen, werd het tijd om de balans op te maken. Tijdens de plenaire discussie wilde moderator Ruben Maes vooral niet te lang terugkijken; belangrijker was de vraag wat er gebeurt met de kennis die men opdeed, want de mening dat er nog wel het een en ander te verbeteren valt in de Nederlandse museumwereld werd breed gedragen. Maar hieraan voorafgaand liet hij het programma nog even kort de revue passeren.

Publiek

Maes opende de plenaire discussie met de prikkelende stelling dat de cultuurhistorische en volkenkundige musea aardig omgaan met niet-westerse kunst, maar dat voornamelijk de kunstmusea te weinig inspelen op hedendaagse ontwikkelingen in de mondiale kunstsector. Volgens de deelnemers ligt het echter niet zo simpel. Het onderscheid tussen de drie musea typen verdwijnt zo langzamerhand, zeker in de ogen van het museumpubliek. De consequenties worden echter nog te weinig in beleid omgezet. Zo wordt er opgemerkt dat Nederlandse kunstredacties ouderwets denken. Het soort museum is nog altijd bepalend voor het al dan niet bezoeken en beschrijven van een tentoonstelling in de Nederlandse media.
In de praktijk worstelen veel museumprofessionals met het meekrijgen van het publiek bij het inslaan van nieuwe wegen. Daarover werd gesproken tijdens de workshop presentatie. Het publiek heeft een bepaalde verwachting van een museum en die loopt niet altijd synchroon met hoe het museum zich wil presenteren. Het kan voor een museum nuttig zijn om zichzelf van een afstand te bekijken. Tenslotte ging de expertmeeting over het kijken met andere ogen.

Transitieproces

Maes vroeg de aanwezigen of het een goed moment is om pas op de plaats te maken en te kijken wáár de musea zich nu precies in het transitieproces bevinden; welke kant gaat het op? De zaal stemde in met het voorgestelde moment van zelfreflectie. Later in de discussie vroeg men zich wel af of dat ‘pas op de plaats maken’ niet beter in bewegende toestand kan gebeuren. De ontwikkelingen in de museale sector gaan er snel en niemand wil achterblijven.
Bij de werkgroep theoretisch discours ging het voornamelijk over het onderscheid tussen de verschillende types musea. Volgens de voorzitter Wilfried van Damme sloeg de term 'postkoloniaal discours', voor hem een logisch uitgangspunt als je het over theorie hebt, niet erg aan. Daarmee kwam de discussie op een belangrijk punt: tijdens de opleiding kunstgeschiedenis wordt er nauwelijks aandacht besteed aan wetenschapskritiek, een kritische analyse van het eigen discours en de niet-westerse kunstgeschiedenis. Samenwerking met andere vakgebieden kan helpen hierin verandering te brengen. Aanzetten hiertoe worden genomen, maar voor alle betrokkenen staat vast dat deze blinde vlek in het onderwijs nodig verder moet worden ingevuld.

Kenniscentrum

Welke kennis ontbreekt? Binnen de werkgroep beoordelingscriteria werd verschillend gedacht over de vraag hoeveel je moet weten van niet-westerse kunst om het te kunnen beoordelen. Het leek iedereen in ieder geval een goed idee als er kenniscentra worden opgericht. Er moet kennis worden opgedaan. Anderen meenden dat de kennis al lang bestaat, maar dat de kunstsector te veel op zichzelf is gericht. Mensen moeten elkaar vooral beter weten te vinden. Daarbij kan een kenniscentrum een rol spelen.
Ook bij de workshop collectiebeleid misten de deelnemers voldoende onderlinge afstemming, vooral nu alle verschillende typen musea langzamerhand niet-westerse kunst gaan verzamelen. Dat roept de vraag op hoe de niet-westerse kunstenaar wordt geprofileerd: als kunstenaar of als representant van een etnische groep of regio?

Conclusie

Verschuivingen in de internationale kunstsector zijn een gegeven, signaleert Maes, de uitkomsten van de verschillende workshops samenvattend. Hoe daarop door musea moet worden geanticipeerd, blijft onderwerp van een voortdurende discussie. De behoefte aan specifieke kennis wordt door vele deelnemers geuit: er moet worden ingezet op onderwijs en kenniscentra. Maes sloot de plenaire discussie af met de conclusie dat musea voor een uitdaging staan. De uitdaging ligt er, wie pakt hem op?

Verslaglegging door Marjolein van Trigt

Download het

Inleiding:
Keynote speech Simon Njami
Presentatie Wouter Welling

Workshops:
Beoordelingscriteria
Presentatiebeleid
Collectiebeleid
Theoretisch discours

Plenair:
Zaaldiscussie 
 

Download

Download het

Onbegrensd Verzamelen

Met een uitgebreid programma werd beoogd een discussie op gang te brengen tussen kunstmusea, volkenkundige musea en cultuurhistorische musea op het gebied van presenteren en verzamelen van niet-westerse kunst. Kennis, ervaringen en inzichten werden uitgewisseld; mogelijkheden tot samenwerking werden geëxploreerd.

Thema Beoordelingscriteria

Onder leiding van Tineke Reijnders

Doel van deze workshop was de eigen beoordelingscriteria kritisch tegen het licht te houden. Wie bepaalt wat goede kunst is? In hoeverre kun je een westerse maatstaf toepassen op kunst die zo sterk geïnternationaliseerd is of raakt? In hoeverre conformeren kunstenaars zich aan deze westerse beoordelingscriteria? Welke alternatieven bestaan er voor het beoordelen van niet-westerse kunst?

Inleiding

Su Tomesen (kunstenaar en regisseur) leidde de workshop in met een presentatie van haar werk voor de One Minute Foundation. Deze Nederlandse stichting organiseert in binnen- en buitenland workshops waarin video’s worden gemaakt van één minuut. De deelnemers van de workshops gingen met Tomesen de discussie aan over haar positie als maker, die als westerse kunstenaar vanuit een westers initiatief naar niet-westerse culturen gaat en daar met de camera (betwist als ‘westers’ middel) in samenwerking met lokale kunstenaars video’s maakt.
Na de presentatie poneerde workshopleider Tineke Reijnders (voorzitter AICA (Fellowship Fund International Association of Art Critics), voorzitter CEAC (Chinese European Art Centre)) stellingen die een uitgebreide discussie initieerden. Reijnders vroeg zich af of zij en de andere aanwezigen, voornamelijk hoogopgeleide Europeanen, zich nog kunnen redden in de hedendaagse kunstwereld. Jonge kunstenaars zoals Tomesen hebben vaak al meer ervaring en globale mobiliteit dan menig museummedewerker, wetenschapper of criticus. Er ontstaan, aldus Reijnders, nieuwe vormen van dialoog en het is goed hierop te anticiperen. Het is de vraag of het oude model van het museum als verzamelplaats op den duur dan nog voldoet.

Postkoloniaal denken

De eerste stelling ging over het postkoloniale debat in Nederland, dat volgens Reijnders in Nederland nooit werkelijk op gang is gekomen. De één is voorstander van thematisch verzamelen en vindt niet dat de herkomst van een kunstenaar – ‘uit de voormalige koloniën’ - als vertrekpunt genomen dient te worden; de ander wijst op het belang de postkoloniale migranten zelf aan het woord te laten om een dialoog op gang te brengen: Veel mensen over wie de geschiedenis zou moeten gaan, komen niet eens kijken naar die geschiedenis. Dus ik denk dat je je daartoe ook moet verhouden. Uit onderzoek blijkt dat postkoloniale migranten prima in Nederland zijn geïntegreerd en prima in staat zijn hun selectie te maken uit het culturele aanbod, maar wel altijd naar erkenning op zoek zijn en die representatie ook graag terug willen zien.
Weer een ander benadrukte het maatschappelijke belang van het museum. In beleidsplannen wordt stelling genomen ten opzichte van andere musea, wordt bepaald wat een specifieke instelling wil doen voor de kunsten. Kwaliteit staat hierbij vooraan. Het identiteitsvraagstuk kan leiden tot andere overwegingen. Maar de mentaliteit en werkwijze van de directeur en beleidsmakers binnen een museum is uiteindelijk bepalend. Om het postkoloniale debat tot een meer vanzelfsprekend onderwerp te maken van de decision makers zijn discussies als deze van belang.
Een mentaliteitsverandering kan ook op andere manieren tot stand komen. De Mondriaan Stichting is een project gestart onder de naam Het Gemeenschappelijk Cultureel Erfgoed. Hierbij worden Nederlandse makers gekoppeld aan counterparts in de voormalige koloniën. Wat hebben wij gemeenschappelijk met elkaar? Wat zijn de materiële getuigenissen van een gemeenschappelijkheid?

Generositeit

De tweede stelling van Reijnders stelde generositeit als belangrijkste voorwaarde voor een gelijkwaardige dialoog met kunstenaars uit andere culturen, een dialoog die ook kan leiden tot ‘ontzamelen’ en restitutie van objecten aan de culturele gemeenschap waaruit ze zijn voortgekomen. Maar wat zijn de motieven om genereus te zijn? Het begrip ‘rivaliteit’ komt ter sprake. Eerder dan toegeeflijkheid en verzoening, betekent rivaliteit erkenning van de ander als gelijkwaardige. Strijd zorgt voor zelfontplooiing. Tomesen gaf aan deze problematiek regelmatig tegen te komen in haar beroepspraktijk. Geven en nemen bepaalt een groot deel van haar werk. Het is voor haar belangrijk is om relaties met mensen aan te gaan, waarbij een gelijkwaardige dialoog centraal staat. Het is dan meer een uitwisseling. Kortom, het kunnen verplaatsen in de ander is essentieel in deze kwestie. Maar hoe zit het met de beoordelingscriteria van een kunstwerk?

Kennis

De laatste stelling ging over kennis: meer kennis zorgt voor betere beoordelingscriteria. Musea zouden zich moeten specialiseren in een specifiek cultureel-geografisch gebied of samenwerkingsverbanden moeten aangaan om specifieke kennis binnen te halen. Een multidisciplinaire aanpak kan daarbij tot nieuwe inzichten leiden.
Universiteiten kunnen een begin maken door in hun kunst- en cultuuropleidingen specialisaties op te nemen in verschillende mondiale gebieden. De Universiteit Leiden houdt zich al bezig met World Art Studies, dit kan uitgebreid en verdiept worden.
In het Tropenmuseum wordt de rol van de conservator ondervraagd. De conservator van de toekomst is wellicht een ‘kennismanager’, iemand die weet waar de benodigde kennis zich bevindt. Dit idee bepleit een nauwere samenwerking tussen musea en universiteiten.
Maar in hoeverre is specifieke kennis over een bepaalde cultuur en haar esthetiek noodzakelijk om een kunstwerk te beschouwen en te beoordelen?
Er werd geopperd om minder te kijken vanuit het eindproduct, het object, en meer vanuit de kunstenaar. Bij het volgen van kunstenaars valt op een gegeven moment op wat in het specifieke museum past, wat werkt. Als de kunstenaar een interessante denker is, kun je makkelijker een keuze maken uit zijn vaak ook visueel interessante werk, westers of niet-westers.

Conclusie

Tot slot werd gediscussieerd over een alternatief voor de term ‘niet-westerse kunst’. ‘Global Art’ is al in gebruik. De oppositie westers - niet-westers lijkt niet langer houdbaar. Juist wanneer grenzen verdwijnen, zoals na de val van de Berlijnse Muur, krijgt regionalisme en nationalisme een scherper karakter. Wellicht gaat het meer om het definiëren van een tijdsvlak dan om geografische gebieden. De meeste workshopdeelnemers waren het erover eens dat ‘éénentwintigste eeuwse kunst’ een goede alternatieve term is.

Verslaglegging door Eveleen Hamers

Download het

Inleiding:
Keynote speech Simon Njami
Presentatie Wouter Welling

Workshops:
Beoordelingscriteria
Presentatiebeleid
Collectiebeleid
Theoretisch discours

Plenair:
Zaaldiscussie 
 

Download

Download het

Onbegrensd Verzamelen

Met een uitgebreid programma werd beoogd een discussie op gang te brengen tussen kunstmusea, volkenkundige musea en cultuurhistorische musea op het gebied van presenteren en verzamelen van niet-westerse kunst. Kennis, ervaringen en inzichten werden uitgewisseld; mogelijkheden tot samenwerking werden geëxploreerd.

Thema Theoretisch Discours

Onder leiding van Wilfried van Damme

Doel van deze workshop was de cultuurspecifieke definities van kunst nader te beschouwen. Is er sprake van een achterstand op het terrein van de postkoloniale theorie in de Nederlandse academische- en museale wereld? Hoe kunnen deze achterstanden ingelopen of gecompenseerd worden? De workshopdeelnemers waren werkzaam in cultuurhistorische, volkenkundige en kunstmusea. Workshopleider was Wilfried van Damme (kunsthistoricus en antropoloog, universitair docent World Art Studies).

Inleiding: westers versus niet-westers

De workshop begon met een presentatie van Mirjam Shatanawi (conservator Midden-Oosten en Noord-Afrika, Tropenmuseum). Shatanawi gaf voorbeelden van aankopen van het Tropenmuseum. Motivatie voor aanschaf is bijvoorbeeld dat een kunstwerk kritiek op de eigen institutionele geschiedenis geeft; een nieuw en persoonlijk perspectief biedt op het collectief of het westerse museumpubliek confronteert met de eigen beeldvorming. De kwestie die bij deze lezing centraal stond was westers versus niet-westers. Wat maakt iemand tot een niet-westerse kunstenaar? Hoe ga je om met identiteit en nationaliteit? Je hebt te maken met het domein dat heet ‘westers’ en het domein dat heet ‘niet-westers’. Het is de vraag of die domeinen nog op die manier bestaan. Musea moeten zich afvragen in hoeverre zij deze achterhaalde oppositie bestendigen in hun museumpraktijken. Wil een niet-westerse kunstenaar tentoongesteld worden in een kunstmuseum, dan moet het werk voldoen aan de westerse beeldtaal. In een volkenkundig museum moet het juist weer voldoen aan een niet-westerse beeldtaal. Zo schetste Shatanawi het dilemma waar vele musea en kunstenaars mee worstelen. Er moet óf een inhoudelijke, thematische link zijn óf het werk refereert zelf aan een bepaalde artistieke traditie.
Sinds twee jaar is het beleid van het Tropenmuseum aangepast. Sindsdien is het ook mogelijk om een Nederlandse kunstenaar te tonen en om daarvan werk aan te schaffen, hoewel dit laatste is nog niet gebeurd is. De nadruk blijft liggen op het tonen van niet-westerse kunst. In een kunstmuseum gebeurt het omgekeerde, de nadruk ligt op hedendaagse moderne westerse kunst, maar met een toenemende aandacht voor kunst uit andere werelddelen. De nadruk ligt in beide processen op etniciteit. Sommige kunstenaars zijn het niet eens met deze museale ethnomarketing. Shatanawi gaf een voorbeeld van een kunstenaar die het kunstdiscours als een in zichzelf ingesloten domein ziet. Vanuit de overtuiging dat het als kunstenaar niet lukt om dit van buitenaf te veranderen, meent hij dat het de beste strategie is om een eigen domein te claimen. Hoezo is het jullie domein? Het is ook ons domein. Maar het is de vraag in hoeverre dat ‘jullie’ en ‘ons’ nog bestaat. Deze kunstenaar heeft bijvoorbeeld een half Italiaanse en half Pakistaanse vader, een Egyptische moeder, is geboren in Londen, heeft een Brits paspoort, is aan een Amerikaanse universiteit opgeleid en woont in Caïro en reist de hele wereld over. Is deze kunstenaar en zijn werk nog in onze traditionele indeling te vatten?

Inter-museale samenwerking

Na de inleiding ontvouwde zich een discussie die door de voorzitter Wilfried van Damme werd samengevat in de volgende vraag: Kan een samenwerking tussen de drie hierboven genoemde museumtypen ontstaan aan de hand van een taakverdeling? Volkenkundige musea en cultuurhistorische musea blijken op dit moment sterk te reflecteren op hun eigen institutionele geschiedenis en na te denken over hun takenpakket. Niet-westerse kunst moet daarop aansluiten qua thematiek en beeldtaal. Kunstmusea verschillen onderling erg van elkaar; ieder verkent op eigen wijze een positie. Kunstmusea kunnen meer open staan voor andere beeldcodes; hierbij kan de bij volkenkundige musea aanwezige kennis goed gebruikt worden. Daarom zou meer samenwerking zeer welkom zijn. Coöperatie biedt kansen om één kunstwerk vanuit verschillende perspectieven te bezien. Bijna alle aanwezigen vonden een taakverdeling echter te geforceerd. Zij zagen wel mogelijkheden in het delen van kennis en in het eventueel doen van gezamenlijke aankopen, zoals dat nu bij de kunstmusea ook al gebeurd.

Stellingen

Van Damme poneerde de volgende drie stellingen:

Het gebrek aan bereidheid om kunst aan te kopen van kunstenaars uit voormalig gekolonialiseerde gebieden getuigt van een koloniale houding.

Hierop volgde een gedeeltelijk instemmende reactie. Er wordt nog steeds weinig niet-westerse kunst aangekocht. De vraag naar het waarom ervan is niet eenduidig te beantwoorden: postkolonialisme, onwetendheid..? In New York en Parijs lopen musea op dit gebied voor, hier wordt meer niet-westerse kunst aangekocht door kunstmusea. Universiteiten zouden een voortrekkersrol kunnen spelen door het curriculum uit te breiden en meer interesse te wekken.

Het aankopen van niet-westerse kunst getuigt van een neokoloniale houding.

Dit wordt musea wel verweten. Kunst moet ook niet worden ‘weggekocht’ van de oorspronkelijke cultuur. Kunstenaars willen bovendien niet altijd meer met hun afkomst worden aangeduid.

De nadruk op (post)kolonialisme in het betreffende debat getuigt van een achterhaalde visie.

Met deze laatste stelling werd ingestemd: we lopen achter wat betreft het theoretisch discours rondom niet-westerse kunst. We zijn gewend geraakt aan een beeldvorming over kunst en esthetica vanuit een egocentrisch Westers perspectief. Door het gebrek aan de ontwikkeling van nieuwe begripvorming, blijft de oude denkwijze in stand en bepalend voor het verzamelen en presenteren van niet-westerse kunst.

Conclusie
Kunst verandert snel, musea volgen traag. Tussen de verschillende museumtypen bestaat steeds meer overlap. Het is belangrijk om zowel de institutionele autonomie te bewaren als een vorm van kennisuitwisseling te ontwikkelen. Er is een belangrijke rol weggelegd voor de opleidingen kunstgeschiedenis. Wellicht is het tijd om inspiratie op te doen in het buitenland wat betreft het verzamelen en presenteren van niet-westerse kunst.

Verslaglegging door Marlies Havenga

Download het

Inleiding:
Keynote speech Simon Njami
Presentatie Wouter Welling

Workshops:
Beoordelingscriteria
Presentatiebeleid
Collectiebeleid
Theoretisch discours

Plenair:
Zaaldiscussie 
 

Download

Download het

Onbegrensd Verzamelen

Met een uitgebreid programma werd beoogd een discussie op gang te brengen tussen kunstmusea, volkenkundige musea en cultuurhistorische musea op het gebied van presenteren en verzamelen van niet-westerse kunst. Kennis, ervaringen en inzichten werden uitgewisseld; mogelijkheden tot samenwerking werden geëxploreerd.

Thema Presentatiebeleid

Onder leiding van Siebe Weide

Doel van deze workshop was te onderzoeken welke mogelijkheden - context, opzet, uitleg enzovoorts – er bestaan bij het presenteren van hedendaagse niet-westerse kunst? Welke overwegingen spelen een rol? Hoe betrek je het publiek en wat is hun verwachtingspatroon?

Inleiding

Deze workshop, die werd geleid door Siebe Weide (directeur Nederlandse Museumvereniging), richtte zich op diverse vraagstukken rondom de presentatiewijze van hedendaagse niet-westerse kunst. De discussieleider poneerde twee kernvragen die een leidraad vormden voor de bijeenkomst: hoe dient men hedendaagse niet-westerse kunst te presenteren en in het bijzonder: in welke context? Op welke wijze beïnvloedt de presentatie de interpretatie van een werk? Deze vragen werden tijdens de bijeenkomst geconcretiseerd door de bespreking van case studies uit een volkenkundig museum, een kunstmuseum en een cross-over van beide museumtypen.

Tropenmuseum

Paul Faber (conservator Afrika in het Tropenmuseum) presenteerde twee praktijkvoorbeelden uit het museum waarin hij werkzaam is. Het eerste voorbeeld betrof de tentoonstelling Familieverhalen in Zuid-Afrika (2002). De expositie gaf de bezoeker een beeld van postapartheid Zuid-Afrika, waarbij negen Zuid-Afrikaanse families centraal stonden. In de presentatie vertaalde dit zich in een aparte ruimte voor iedere familie. Vier generaties vormden de rode draad in elk van deze kamers: de tiener, de ouder, de grootouder en de overgrootouder. In het kader van de tentoonstelling werd iedere familie omringd door een onderzoeksteam bestaande uit een wetenschapper, vormgever, fotograaf en beeldend autonome kunstenaar. Een belangrijk aspect van deze tentoonstelling was de samenwerking met hedendaagse kunstenaars in het gezamenlijk vormgeven van het verhaal dat het museum wilde vertellen.
Het tweede voorbeeld dat Faber besprak, was De Dono Code (2009/2010). In de tijdelijke expositie zijn installaties van de Indonesische kunstenaar Heri Dono te zien. De tentoonstelling is het resultaat van een lopende discussie over de plaats van moderne kunst binnen het Tropenmuseum. Faber ziet het werk van Heri Dono als een ideaalvoorbeeld van moderne kunst dat beter tot zijn recht komt in het Tropenmuseum, een cultuurhistorisch museum met haar specifieke geschiedenis, dan in een white cube. “Wij zijn geen kolonialen meer, maar we weten dat we die geschiedenis beheren.” Hij stelt dat deze geschiedenis ook voor de hedendaagse praktijk van belang is. Het gebouw ademt een context uit, die de interpretatie van het werk mede vormgeeft.

De discussie richtte zich vooral op het tweede praktijkvoorbeeld, De Dono Code. De deelnemers vroegen zich af met welk doel het Tropenmuseum hedendaagse kunst presenteert. Eén van de doelstellingen is het volgen van de hedendaagse ontwikkelingen die zich binnen diverse culturen afspelen. Een ander doel is het aanpassen van de institutionele beeldvorming, door museumbezoekers de confrontatie aan te laten gaan met hun eigen denkbeelden. De vraag rees of hedendaagse kunst in het Tropenmuseum waardevrij kan worden gepresenteerd. Kan de bezoeker de tentoonstelling van Heri Dono bekijken zonder direct aan Indonesië te denken?

Museum Boijmans van Beuningen

Bregje van Woensel (voormalig stadsconservator Boijmans van Beuningen) vertelde in haar presentatie over de tentoonstelling Brazil Contemporary (2009). Zij focuste hierbij op de wijze waarop de samenstellers naar Brazilië keken en in hoeverre dit doorwerkte op de gepresenteerde beeldende kunst. De tentoonstellingsmakers maakten in de expositie gebruik van een centrale kunsthistorische figuur, Helio Oiticica, samen met contemporaine kunstenaars zoals Ernesto Neto.
De discussie richtte zich voornamelijk op de context. Van Woensel schetste tijdens de bijeenkomst de achtergrond en overwegingen uitgebreid, terwijl deze informatie de bezoeker van de expositie grotendeels onthouden werd. Hoe kan men met deze discrepantie omgaan? Moet je alles aan het publiek vertellen?
Een ander discussiepunt was de observatie dat landenthema’s steeds vaker in kunstmusea voorkomen. Een omgekeerde ontwikkeling lijkt zich af te spelen in volkenkundige musea, die zich hiermee steeds minder bezighouden. Toenemende globalisering en identiteitsvorming blijken belangrijke redenen voor moderne kunstmusea om landenthema’s vaker op het programma te zetten. Aanleiding voor Brazil Contemporary was de constatering dat Brazilië zich op een geheel eigen wijze binnen het kunstcircuit gedraagt. De tentoonstellingsmakers waren geïnteresseerd om dit verder te onderzoeken, evenals het (uit onderzoek gesuggereerde) zelfbewustzijn van de veelvormigheid en complexiteit van de Braziliaanse identiteit.

AAMU (Aboriginal Art Museum)

Georges Petitjean (conservator in het AAMU (Aboriginal Art Museum)) besprak de tentoonstelling Theme Park van Brook Andrew (2008). Het was geen klassieke tentoonstelling waarbij het museum de kunstenaar toonde, maar het was de kunstenaar die het museum ter discussie stelde. Aboriginal kunst spreekt nog steeds tot de verbeelding bij het publiek. De kunstenaar wilde in zijn tentoonstelling de perceptie van aboriginal-kunst ter discussie stellen. Hij toverde doorvoor het museum om in een ‘themapark’ - letterlijk en figuurlijk. Hij heeft daarbij een beroep gedaan op diverse collecties uit verschillende musea in Europa.
Een boeiend gegeven is dat de kunstenaar in zijn installaties gebruik maakte van clichématige voorwerpen zoals boemerangs, maar deze op een onverwachte manier presenteerde.
De discussie ging onder meer over het verwachtingspatroon van de bezoeker. Wat verwacht de bezoeker wanneer hij of zij een bezoek aan het AAMU brengt? Toont het museum Aboriginal kunst of kan men spreken van hedendaagse kunst? De werken die het AAMU presenteert en collectioneert moeten zich op bepaalde manier verhouden tot de Aboriginal cultuur, maar niet alles is simpelweg ‘Aboriginal’ kunst te noemen. Brook Andrew ziet zichzelf bijvoorbeeld niet als Aboriginal kunstenaar, maar als hedendaags kunstenaar met Aboriginal roots.

Conclusie

Uit genoemde voorbeelden werd duidelijk dat er niet één voorgeschreven manier van presenteren bestaat. De context waarin men hedendaagse niet-westerse kunst presenteert, blijkt van groot belang. Doordat diverse museumtypen niet-westerse kunst in toenemende mate exposeren, dringt zich de vraag op of begrenzingen wenselijk zijn. Geconcludeerd werd dat men niet moet blijven steken bij de legitimering van de geëxposeerde thema’s en/of kunstenaars. Musea moeten verder gaan kijken. “Het gaat tenslotte niet langer om westers en niet-westers, maar om internationale kunst.”

Verslaglegging door Amy Stenvert

Download het

Inleiding:
Keynote speech Simon Njami
Presentatie Wouter Welling

Workshops:
Beoordelingscriteria
Presentatiebeleid
Collectiebeleid
Theoretisch discours

Plenair:
Zaaldiscussie 
 

Download

Download het

Onbegrensd Verzamelen

Met een uitgebreid programma werd beoogd een discussie op gang te brengen tussen kunstmusea, volkenkundige musea en cultuurhistorische musea op het gebied van presenteren en verzamelen van niet-westerse kunst. Kennis, ervaringen en inzichten werden uitgewisseld; mogelijkheden tot samenwerking werden geëxploreerd.

Thema Collectiebeleid

Onder leiding van Jan Vaessen

Doel van deze workshop was te onderzoeken hoe een collectie moderne en hedendaagse niet-westerse kunst tot stand kan komen; Op basis van welke criteria en met welke doelstelling? Hoe krijgt de inhoudelijke interactie tussen westerse en niet-westerse kunst vorm in de collecties van kunstmusea, cultuurhistorische musea en volkenkundige musea?

Inleiding

De workshop over collectiebeleid vertegenwoordigde een schare aan verschillende disciplines: historici, kunsthistorici, antropologen en sociologen werkzaam binnen de cultuur- en kunsthistorische instituten evenals de academische sfeer. Onder leiding van Jan Vaessen (voormalig directeur van het Openluchtmuseum Arnhem) discussieerden zij over het verzamelen van hedendaagse niet-westerse kunst. Ter inleiding verzorgde Meta Knol (directeur Stedelijk Museum de Lakenhal en voormalig conservator Centraal Museum Utrecht) een presentatie over de door haar gecureerde tentoonstelling Beyond the Dutch, Indonesië, Nederland en de beeldende kunsten, van 1900 tot nu (2009).

Beyond the Dutch

Knol maakte duidelijk dat de tentoonstelling chronologisch en topografisch van opzet was, namelijk: de Indonesische kunstgeschiedenis van 1900 tot heden en de door Indonesië beïnvloede Nederlandse kunstgeschiedenis van nu tot ongeveer 1900. Het doel van de tentoonstelling was te onderzoeken wat Nederland nog betekende in de kunst daar. Het antwoord bleek verrassend genoeg neer te komen op ‘niets’. Wij zijn beyond the Dutch, kreeg Knol op haar reis naar Indonesië te horen.
Veelzeggend is volgens Knol dat onze museale cultuur ontbreekt in Indonesië. De Indonesische werken kwamen vooral uit particuliere collecties, terwijl de Nederlandse werken uit musea kwamen. Opmerkelijk is tevens dat weinig moderne en hedendaagse Indonesische kunst is te vinden in Nederland, het was duidelijk geen verzamelterrein. Haar vraag of de koloniale kunstgeschiedenis onderdeel moet uitmaken van het museale verzamelbeleid, zou de rode draad van de workshop vormen. Al snel bleek echter dat deze vraag niet beantwoord kon worden zonder de verschillende soorten musea te typeren.

Volkenkundig versus kunstmuseum

Het werd direct helder dat er een scherpe tweedeling bestaat tussen volkenkundige en kunstmusea waar het hedendaagse niet-westerse kunst betreft. Terwijl bij de eerstgenoemde - traditioneel gezien- de geografie belangrijk is, speelt bij de laatstgenoemde de vervaardiger een hoofdrol. Deze opvatting – ongeacht of die terecht is - leidde tot kritiek op de monografische tentoonstelling De Dono Code in het Tropenmuseum (2009/2010). Had hij niet een kunstpodium verdiend?, luidde de vraag in een vooraanstaande krant. Binnen het Tropenmuseum beschouwt men kunst juist als een onderdeel van cultuur dat dus ook in een volkenkundig museum te zien moet zijn. De meeste hedendaagse niet-westerse kunst wordt door deze instelling verzameld, en niet door andere (kunst)musea. Volkenkundige musea willen helemaal niet gebonden zijn aan regio’s en disciplines. Terwijl antropologen gewend zijn discipline- en regio- overschrijdend onderzoek te doen, zijn kunsthistorici hoofdzakelijk gericht op het westen, alleen al door de nauwe focus binnen hun opleiding. Wij mochten de hoofdstukken over niet-westerse kunst overslaan, aldus Knol. De uitspraak genereerde instemmend geknik. Alle aanwezige kunsthistorici waren het er over eens dat er op de universiteit meer aandacht besteed moet worden aan niet-westerse kunst. Een van de deelnemers benadrukte dat de kunstgeschiedenis sowieso een westerse uitvinding is en dat het ontstaan van de kunstgeschiedenis alhier de weerspiegeling van de machtverhoudingen weergeeft.
Ook is men het er over eens, dat het kunstmuseum het hoogst staat in de museale hiërarchie. Zij krijgen meer aandacht in de media en meer subsidies.
De veronderstelde tweedeling werd ter discussie gesteld. De scheidslijn tussen een cultuur- en kunsthistorisch museum is soms heel dun: Wij Rotterdams Historisch Museum zijn een cultuurhistorisch museum, maar wij hebben ook een kunstcollectie, want we richten ons ook op Nederland in deze tijd. Bovendien wil dit museum globalisering in het museumbeleid betrekken en kunst en cultuur, net als westers en niet-westers, met elkaar verenigen: We zijn nu bezig met een Japanse kunstenaar die we op Rotterdam willen laten reflecteren. Ons verzamelbeleid willen we hierop gaan richten. Deze manier van verzamelen oogstte de lof van meerdere aanwezigen.
Ook anderen juichten toe dat de grenzen tussen de verschillende instituten vervagen, waar het gaat om collectioneren. Knol betoogde dat het wel belangrijk is dat verschillen behouden blijven en dat de lokaliteit van een museum niet onderschat moet worden.

Wijze van verzamelen

Voorwaarde voor een kwalitatief verzamelbeleid is om eerst goed naar de eigen collectie te kijken. Volgens Knol kan dat op vele manieren, zonder een ‘gijzelaar’ te worden van wat je hebt. Een van de deelnemers beschreef canonisering en institutionalisering als museale handicap om werkelijk internationaal te verzamelen. Bij design gaat internationalisering bijvoorbeeld een stuk gemakkelijker.
Het draait allemaal om de blik op de eigen collectie en minder om de objecten zelf. Verschillende verhalen kunnen verteld worden. Daarbij is de eigen identiteit fundamenteel. Pas na zelfbewustwording kan er worden verzameld én ontzameld. De eigen institutionele- en collectiegeschiedenis zijn hierbij van belang.
Ook het economische aspect dat volgens sommige niet voldoende erkend wordt, werd betrokken in de discussie. Het verzamelen van niet-westerse kunst is internationaal in opkomst, waardoor de prijzen omhoog gaan. Nederlandse musea kunnen de werken nauwelijks meer betalen. Vaessen beaamt dit, maar wijst op het feit dat verzamelen ook mogelijk is door middel van schenkingen. Bovendien moet niet vergeten worden dat instituten van elkaar kunnen lenen. Dit blijkt in de praktijk makkelijker te verlopen onder de volkenkundige dan de kunst- en cultuurhistorische musea.

Conclusie

Tot slot rees de essentiële vraag hoe je niet-westerse kunst kan beoordelen met westerse ogen. Een definitie ontbreekt, evenzo scherpe criteria. Hoe bepaalt een conservator of directeur wat aan te kopen? Vanuit het Tropenmuseum kwam de reactie: Wij hebben twee werken van Heri Dono aangekocht. De link met de eigen geschiedenis van ons instituut gaf de doorslag. Maar met pijn in het hart hebben we een ander werk niet gekocht, omdat er geen verband met onze collectie was. De overkoepelende conclusie is dat de eigen collectie en de blik erop het uitgangspunt moeten zijn voor het verzamelen van westerse en niet-westerse kunst. Hiervoor is eerst zelfkennis en –reflectie vereist.

Verslaglegging door Caro Verbeek

Download het

Roesink studeerde kunstgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht en aan de VU (Vrije Universiteit, Amsterdam).
Na haar afstuderen was zij onder meer conservator van de Caldic Collectie (Rotterdam) en coördinator op de Gerrit Rietveld Academie (Amsterdam).

Sinds 2001 is Roesink directeur van Museum De Paviljoens en in die hoedanigheid verantwoordelijk voor de programmering met solo's van kunstenaars als Yael Davids, Job Koelewijn, Barbara Visser, Meschac Gaba, Germaine Kruip en groepstentoonstellingen als Non Lineair Editing en Black My Story.
In 2009 presenteerde zij tijdens de tweede Joburg Art Fair het CAN (Creative African Network) van PUMA Creative, een online sociaal netwerk dat de creatieve wereld binnen en buiten Afrika met elkaar verbindt.

Museum De Paviljoens startte in 2009 het interdisciplinaire project De Nederlandse Identiteit? een onderzoek naar parallelle kunstgeschiedenissen in Nederland van 1960 tot nu dat in 2012 manifest zal worden gemaakt met een publicatie en een tentoonstelling met diverse andere culturele partners.

Macha Roesink's profiel bij Museum De Paviljoens

CAN (Creative African Network)

Dr. De Jong studeerde geschiedenis en museologie aan de Rijksuniversiteit Leiden en is sinds 1981 werkzaam bij het Nederlands Openluchtmuseum, eerst als hoofd Onderzoek & Collectievorming en vanaf 1991 als wetenschappelijk beleidsmedewerker van de directie.
In 2001 promoveerde hij cum laude aan de VU (Vrije Universiteit, Amsterdam) op het proefschrift De dirigenten van de herinnering - musealisering en nationalisering van de volkscultuur in Nederland 1815-1940. Voor die tijd werkte hij onder andere als hoofd van de afdeling Beleidsontwikkeling Musea bij het toenmalige Ministerie van Cultuur, Recreatie & Maatschappelijk Werk.

De Jong bekleedt verschillende advies- en bestuursfuncties. Zo is hij lid-deskundige op het terrein van Nederlandse etnologie bij de Commissie Wet Behoud Cultuurbezit van de Raad voor Cultuur en lid van de Raad van Beheer van het Germanisches Nationalmuseum (Nürnberg, Duitsland).

Ad de Jong's profiel bij de UvA

De Dirigenten van de herinnering, Uitgeverij SUN

Boekbespreking in De Volkskrant

Afgelopen jaar trok De exotische mens, andere culturen als amusement (2009) veel aandacht. Hierin werd in beeld gebracht hoe "exotische mensen" vanaf het eind 19de eeuw naar Europa werden "gehaald" om te worden tentoongesteld op wereldtentoonstellingen, op koloniale tentoonstellingen, in volkerenshows en dierentuinen; als rechtvaardiging voor kolonisatie, als antropologisch object, als levende illustratie van de missing link of simpelweg ter vermaak. Kunstenaars uit landen waar dergelijke volkerenshows werden gepresenteerd, werden door Sliggers uitgenodigd om te reageren op de mens als tentoonstellingsobject, en een dialoog aan te gaan met de historische voorwerpen.

Bert Sliggers reisde onlangs voor de VPRO naar Tahiti in het kader van het Darwinjaar, om onderzoek te doen naar het beeld van "de edele wilde".

De exotische mens op de Wereldomroep

De Avonden (VPRO) over De exotische mens

De exotische mens op het NOS Journaal

Bert Sliggers op de Beagle

In 1999 behaalde Guadeloupe zijn master in ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Zijn onderzoek richtte zich op de Afro-Braziliaanse religies Candomblé and Umbanda in Rio de Janeiro and Salvador da Bahia. Op basis van zijn onderzoek publiceerde bij twee boeken A vida e uma dança - The Candomble Through the Lives of Two Cariocas (Nijmegen, CIDI, 1999) en Dansen om te leven, over Afro-Braziliaanse cultuur en religie (Luyten & Babar, 1999).
Belangrijk thema in het werk van Guadeloupe is de manier waarop de erfenis van het kolonialisme en het globale kapitalisme hun invloed uitoefenen op nationalisme, multiculturalisme, media en religie. Hij heeft dit thema uitgewerkt in zijn publicaties over de sociale processen op het Franse-Nederlandse eiland Saint Martin/Sint Maarten, op Aruba, in Brazilië en Nederland.

In 2007 verscheen zijn boek Zo zijn onze manieren, visies op multiculturaliteit in Nederland. Zijn laatste boek Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity & Capitalism in the Caribbean, zal in 2010 verschijnen bij de University of California Press.

Francio Guadeloupe's profiel bij de Radboud Universiteit Nijmegen

Interview met Francio Guadaloupe op St. Eustatius

Tuhuteru ontving in 1999 de Cosmic Award voor zijn bijdragen aan de multiculturele samenleving in Nederland.
Op dit moment presenteert Rocky Tuhuteru het dagelijkse radioprogramma van de RVU over het Nederland in de jaren '40, '50 en '60: Familie Nederland.
Sinds 1 januari 2010 is Rocky Tuhuteru lid van de Raad voor Cultuur.

Tuhuteru & Partners

Raad voor Cultuur

Aanvang: 20:00 uur
Entree: gratis

Locatie:
AAMU (Aboriginal Art Museum, Utrecht)
Oudegracht 176
3511 NP Utrecht

Telefoon: 030 2380 100
Email: info@aamu.nl
Website: www.aamu.nl

Achtergrond

Het debat vindt plaats naar aanleiding van de tentoonstelling Theme Park (2008) van Brook Andrew, in het AAMU – Museum voor Hedendaagse Aboriginal kunst.
In de tentoonstelling wordt de beeldvorming rond identiteit en (etnische) afkomst ter discussie gesteld. De internationale, koloniale connecties met Australië en de beeldvorming van Aboriginals staan in de tentoonstelling centraal. Brook Andrew houdt zowel het publiek als het museum een spiegel voor door het museum zelf als uitgangspunt van zijn tentoonstelling te maken.

Debat

In deze eerste editie van de debatserie Framer Framed wordt belicht hoe enerzijds de kunstinstellingen in Utrecht zich tot niet-westerse kunst verhouden, anderzijds hoe kunstenaars zichzelf in deze discussie bewegen. Daarbij wordt ook gekeken naar nationale en internationale ontwikkelingen.

Gasten

Tiong Ang – Beeldend kunstenaar (geboren in Indonesië, woont en werkt in Amsterdam);
Mella Jaarsma – Beeldend kunstenaar (woont en werkt in Indonesië);
Koen Wastijn – Beeldend kunstenaar (woont en werkt in Brussel);
Georges Petitjean – Conservator AAMU, Museum voor hedendaagse Aboriginal kunst;
Paul Faber – Conservator Afrika, Tropenmuseum;
Nancy Hoffman – Directeur Instituto Buena Bista, Curaçao Center for Contemporary Art.

Het debat wordt geleid door Chris Keulemans.

Kunst

Recensie van de tentoonstelling Theme Park, Brook Andrew (2008)

Bremer was artdirector en oprichter van het museaal projectbureau Meeter & Bremer (Ede and Leiden) en gastdocent aan de postacademische opleiding museummedewerkers en het master's degree programma museologie van de Rijksuniversiteit.

Interview met Stanley Bremer in De Groene Amsterdammer

Locatie:
Willemskade 25
3016 DM Rotterdam

Telefoon: 010 2707172
Email: info@wereldmuseum.nl
Website: www.wereldmuseum.nl

Inleiding:
Keynote speech Simon Njami
Presentation Wouter Welling

Workshops:
Beoordelingscriteria
Presentatiebeleid
Collectiebeleid
Theoretisch discours

Plenair:
Zaaldiscussie 
 

Download

Download de

Download de

Achtergrond

Steeds meer Nederlandse musea programmeren en collectioneren moderne en hedendaagse niet-westerse kunst. Dit wordt gevoed door onder meer de globalisering binnen de kunstwereld, de museale zoektocht naar maatschappelijke relevantie en een toenemende druk vanuit de overheid en subsidiërende instellingen.
Het centrum van de kunstwereld bevindt zich niet langer in Parijs of New York; er is sprake van een mozaïek van wereldwijde centra. Dit heeft gevolgen voor de selectie, de presentatie en het verzamelen van hedendaagse kunst.

Doordat verschillende museumtypen zich in toenemende mate bezig houden met moderne en hedendaagse niet-westerse kunst, gaan de functies en posities van de volkenkundige, cultuurhistorische en kunstmusea steeds meer overlappen. Vooralsnog werken deze musea onafhankelijk van elkaar. In deze veranderende omstandigheden is museale zelfreflectie nodig.

Hoe gaat men in de Nederlandse museumwereld om met deze nieuwe ontwikkelingen? Welke plaats kunnen de nieuwe (postkoloniale) kunstvormen krijgen in het toekomstige museumbeleid?

Doelstelling

Met een uitgebreid programma wordt beoogd een discussie op gang te brengen tussen kunstmusea, volkenkundige musea en cultuurhistorische musea op het gebied van presenteren en verzamelen van niet-westerse kunst. Kennis, ervaringen en inzichten worden uitgewisseld. Het streven is eveneens om de mogelijkheden tot samenwerking te verkennen.

Inleiding

Tijdens de inleiding hield Simon Njami een keynote speech, en gaf Wouter Welling een presentatie.
Beide zijn te downloaden als .mp3-bestand.

Download de

Download de

Partners

De organisatie vindt plaats door het Centraal Museum in samenwerking met het Afrika Museum, De Paviljoens, ICN (Instituut Collectie Nederland), Stedelijk Museum (Amsterdam), Stedelijk Museum De Lakenhal, Tropenmuseum en Van Abbemuseum.

In samenwerking met Framer Framed verschijnt eind 2010 een gezamenlijke publicatie.

Onbegrensd verzamelen wordt ondersteund door de Mondriaan Stichting en het Fonds BKVB.

Vanaf 1985 was Legêne verbonden aan het Koninklijk Instituut voor de Tropen, sinds 1997 als Hoofd Museale Zaken van het Tropenmuseum. In die functie was zij verantwoordelijk voor de herinrichting van het museum, waaronder de semipermanente opstelling Oostwaarts! Kunst, cultuur & kolonialisme (2003). Vanaf 2004 was zij bovendien enkele jaren verbonden aan de UvA (Universiteit van Amsterdam) als bijzonder hoogleraar Nederlandse cultuurgeschiedenis, in het bijzonder de studie der voorwerpen, vanwege het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap.
Daarnaast is Legêne commissielid van de Nationale Unesco Commissie en lid van de Ethische Codecommissie voor Musea. Zij is projectleider van het Indonesisch/Nederlandse onderzoeksproject Sites, Bodies & Stories - The Dynamics of Heritage Formation in Colonial & Postcolonial Indonesia & the Netherlands, over de relatie tussen erfgoed, beeldvormingsprocessen, burgerschap en nationale identiteit. Verder neemt zij deel aan het onderzoeksproject Agora/The semantics of History, over digitale toegang tot erfgoedcollecties en historisch bewustzijn.

Susan Legêne's profiel bij de Vrije Universiteit

Onderzoeksproject Agora/The semantics of History

Salah Hassan was als redacteur en schrijver betrokken bij diverse publicaties waaronder Unpacking Europe (Rotterdam, NAi Publishers, 2001); Authentic/Ex-Centric: Conceptualism in Contemporary African Art (2001); Gendered Visions: The Art of Contemporary Africana Women Artists (1997); Art & Islamic Literacy Among the Hausa of Northern Nigeria (1992).
Momenteel werkt Hassan aan het boek Khartoum School: The Making of the Modern Art Movement in Sudan.

Uitgebreide Engelstalige biografie van Salah Hassan

Voor zijn aantreden als directeur van het Centraal Museum in Utrecht, in april 2009, was Edwin Jacobs (1960) directeur van Stedelijk Museum De Lakenhal in Leiden. Daarvoor was hij cultuurmakelaar in opdracht van de gemeente Tilburg en trad hij naar buiten als onafhankelijk curator en facilitator van projecten en programma's voor beeldende cultuur.
Hij ontwikkelde een concept voor een Curatorial Box; een nieuw centrum voor Beeldende Kunsten in Tilburg. Tevens bereidde hij het meerjarige kunstfestival Cultuur Manifestatie voor, onder leiding van schrijver en historicus dr. Mike Philips (curator TATE Britain).

Jacobs komt oorspronkelijk uit de onderwijswereld en was tot 2006 directeur van Museum Jan Cunen in Oss. Hij kreeg internationale bekendheid met zijn experimentele educatieve en interculturele programma's, waarvoor hij het museum in Oss gratis openstelde.
Jacobs is een aanhanger van het ideeëngoed van Ivan Illich (1926-2002), jezuïet en radicaal theoloog, opbouwwerker, maar vooral en hoofdzakelijk pedagoog.
Illich' Conviviality, spreekt over een collectieve samenhang in de samenleving, verkregen door de vrijwillige verdeling van welvaart. Jacobs ziet de onvervreemdbare functie van kunst in een leven in vrijheid, als basis van democratie en progressief denken. Kunstinstellingen en kunstenaars hebben in zijn visie een schakelfunctie in dit proces.

Edwin Jacobs' manifest Naar een mondig museum

Van 1997 tot 2006 werkte hij als politiek ontwikkelingsmedewerker, onderzoeker en cultureel manager in Afghanistan, Centraal-Azië en het Midden-Oosten.

Video-interview over Niemandsland op de NMO website

Radio interview over Green Zone / Red Zone op OBA Live

Volkskrant interview met R. Kluijver n.a.v. Green Zone / Red Zone

Artikelen van Robert Kluijver over kunstontwikkelingen in het Midden-Oosten

Hij gaf lezingen en cureerde tentoonstellingen bij diverse internationale organisaties waaronder: de Asia Art Archive (Hong Kong); het British Museum, Manchester Art Gallery, Tate Britain, de Royal Geographical Society, SOAS en het Victoria & Albert Museum (UK); Aldrich Contemporary Art Museum en Yale University (US); de National College of the Arts & the Indus Valley Art School (Pakistan).

Lopende projecten waar Nasar bij betrokken is, zijn onder meer Safavids Revisited in het British Museum en Where Three Dreams Cross in de Whitechapel Gallery. In de rol van curator is hij onder meer verantwoordelijk voor Lines of Control: Partition as a Productive Space en Mashq: Repetition, Meditation, Mediation. Voordat hij werkzaam werd in de kunstwereld was Hammad strategisch adviseur en investment banker.

Als conservator moderne en hedendaagse kunst was Knol sinds 1997 verbonden aan het Centraal Museum in Utrecht. Ze werkte als onderzoeker aan de collectiecatalogus moderne kunst (2004) en voltooide de intermuseale collectiecatalogus US in NL - Amerikaanse kunst in Nederlandse musea, 1945-2002 (2005). In de zomer van 2004 stelde ze de tekeningententoonstellingen Microkosmos en Zwart op Wit samen. In 2006 was zij curator van de tentoonstelling This is America. Visions of the American Dream. In 2008 realiseerde ze de collectiepresentatie Standpunten. Haar laatste tentoonstelling in Utrecht is Beyond the Dutch - Indonesië, Nederland & de beeldende kunsten after 1900.

In 2007 publiceerde Knol met Edwin Jacobs en Stijn Huijts het manifest Naar een mondig museum in NRC Handelsblad, dat veel stof deed opwaaien in de Nederlandse museumwereld. Sindsdien is zij een pleitbezorger van museale vernieuwing. In augustus 2009 trad zij aan als directeur van het Stedelijk Museum De Lakenhal (Leiden).

Interview met Meta Knol op OBA Live

Meta Knol's manifest Naar een mondig museum

Aanvang: 20:00 uur
Entree: gratis

Locatie:
Debatcentrum Tumult (Utrecht)
Domplein 4/5
3512 JC Utrecht
Netherlands

Telefoon: 030 233 24 30
Email: info@tumultdebat.nl
Website: www.tumultdebat.nl

Achtergrond

Nationale identiteit en historisch besef zijn actuele onderwerpen in de context van een multiculturele samenleving en de ontwikkeling naar een Europees staatsburgerschap. Musea worden in toenemende mate opgeroepen om de nationale geschiedenis en identiteit actief aan de bevolking over te dragen. Wat is het spanningsveld tussen de presentatie van autonome kunst en deze educatieve opdracht? Hoe gaan musea met de multiculturele achtergrond van het publiek dat ze geacht worden te bedienen?

Gasten

Edwin Jacobs - Directeur Centraal Museum (Utrecht);
Macha Roesink - Directeur Museum De Paviljoens (Almere);
Ad de Jong - Bijzonder hoogleraar Nederlandse cultuurgeschiedenis;
Bart Jan Spruyt - publicist, voorzitter Edmund Burke Stichting;
Jonas Staal - kunstenaar.

Het debat wordt geleid door Katinka Baehr.

Aanvang: 14:00 uur
Entree: gratis

Locatie:
Wereldmuseum (Rotterdam)
Willemskade 25
3016 DM Rotterdam

Telefoon: 010 2707172
Email: info@wereldmuseum.nl
Website: www.wereldmuseum.nl

De exotische blik is tot stand gekomen in samenwerking met Kosmopolis (Rotterdam) en de RRKC (Rotterdamse Raad voor Kunst & Cultuur).

Achtergrond

De druk van marktwerking (bezoekersaantallen) lijkt culturele instellingen aan te zetten tot het maken van blockbuster-tentoonstellingen. Bij de representatie van niet-westerse culturen vervallen musea al snel in clichés die makkelijk herkenbaar zijn voor een groot publiek. Hierbij kan gedacht worden aan Kleurrijk India en Bollywood, Braziliaans Carnaval in het Tropenmuseum of De Positie van Moslimvrouwen.

In de Nederlandse museumwereld lijkt nauwelijks plaats voor perspectieven vanuit de regio zelf. Tentoonstellingen worden geframed met de Nederlandse blik als uitgangspunt.
Gedepolitiseerd of niet, tentoonstellingen met niet-westerse kunst lijken afgerekend te worden op hun morele boodschap en de mate waarin ze een echte werkelijkheid weergeven. Het begrip authenticiteit staat hierbij centraal.

Debat

In dit debat zullen de processen achter exotisering—zowel in kunstmusea, volkenkundige musea en andere erfgoedinstellingen—aan de orde komen, in het bijzonder het proces van ethnic marketing.

Vertaalt het streven naar hoge bezoekersaantallen met exotische thema’s zich in een voorkeur voor landen en regio’s met een positief imago—zoals de opkomende mogendheden van Azië, India, Brazilië?
Gaat dit in de programmering ten koste van gebieden die moeilijk liggen bij het publiek, een negatief imago hebben of op weinig belangstelling kunnen rekenen?

Zijn kleinere kunstinstellingen de uitzondering op de regel, omdat zij simpelweg geen groot publiek hoeven te trekken?
Kunnen alleen musea met een kleiner marktaandeel het zich nog veroorloven om letterlijk en figuurlijk onontgonnen gebieden te betreden?

Gasten

Stanley Bremer - Directeur Wereldmuseum (Rotterdam);
Rocky Tuhuteru - Programmamaker, radio- en televisiepresentator;
Francio Guadeloupe - Cultureel antropoloog, docent, onderzoeker;
Bert Sliggers - Curator, auteur.

Het debat wordt geleid door Liesbeth Levy.

Video

Bert Sliggers in Beagle, in het kielzog van Darwin (VPRO-Teleac)

Aanvang: 14:00 uur
Entree: toegang tot het debat is gratis, maar alle museumbezoekers hebben een entreebewijs nodig

Locatie:
Centraal Museum (Utrecht)
Agnietenstraat 3
3512 XA Utrecht

Telefoon: 030 236 23 93
Email: rondleidingen@centraalmuseum.nl
Website: www.centraalmuseum.nl

Achtergrond

Ruim zes jaar geleden, begin 2003, opende het Tropenmuseum de vaste tentoonstelling Oostwaarts!. Met stukken uit de kerncollectie greep het Tropenmuseum in deze tentoonstelling terug op zijn eigen geschiedenis en het koloniale verleden van Nederland.
Met deze nieuwe interpretatie van de eigen collectie toonde het Tropenmuseum de veranderende perceptie op ons koloniale verleden en de diepe verankering van de koloniale ervaring in de Nederlandse cultuur.

De tentoonstelling vormde een aanzet tot het formuleren van een postkoloniaal discours in de kunsten. Het is de vraag hoe het zes jaar na de opening met deze ontwikkeling is gesteld.
Hoe gaan we om met niet-westerse kunst die binnen de koloniale context verzameld of geroofd werd? Hoe gaan wij om met collecties die een koloniale relatie in zich dragen? Deze collecties vormen het werkmateriaal van vele curatoren, hoe voorkomen zij dat oude visies en connotaties niet in hedendaagse tentoonstellingen worden gereproduceerd?

Debat

Naar aanleiding van de tentoonstelling Beyond the Dutch, samengesteld door Meta Knol (directeur Stedelijk Museum De Lakenhal), zal een discussie plaatsvinden over de koloniale blik van Nederlandse kunstinstellingen. Centraal in het debat staat de vraag hoe historische aannames de blik op hedendaagse kunst beïnvloeden.
Een internationaal panel zal vergelijken hoe kunstinstellingen in diverse landen omgaan met hun koloniale verleden bij het presenteren van hedendaagse kunst.

Gasten

Meta Knol - Directeur Stedelijk Museum De Lakenhal;
Hammad Nasar - Curator, galeriehouder, schrijver;
Salah Hassan - Professor, curator, auteur;
Susan Legêne - Hoogleraar politieke geschiedenis.

Het debat wordt geleid door Chris Keulemans.

Kunst

Voorafgaand aan het debat vindt een korte presentatie plaats van Hammad Nasar, waarin hij enkele tentoonstellingen zal behandelen die hij cureerde.
Salah Hassan zal een korte presentatie geven over de politiek van representatie in de kunsten na 9/11 en hoe daarin neo-koloniale connotaties besloten liggen.
Susan Legêne zal een vergelijking maken tussen de tentoonstellings Oostwaarts! en Beyond the Dutch.

Locatie:
Oudegracht 176
3511 NP Utrecht

Telefoon: 030 238 01 00
Email: info@aamu.nl
Website: www.aamu.nl

Dé plek in Europa om de hedendaagse Aboriginal beeldende kunst uit Australië te ervaren, is het AAMU in Utrecht. Net als de kunst zelf is ook het museum voortdurend in beweging. Jaarlijks zijn er twee nieuwe tentoonstellingen die het hele gebouw beslaan en waarin u kennis kunt maken met de veelzijdigheid en de kracht van Aboriginal kunst. Elke tentoonstelling heeft een andere invalshoek en belicht verschillende kunstenaars of thema's. De kunstwerken die te zien zijn, variëren van grootse schilderijen op doek en boombastschilderijen tot uitdagende installaties en multimediaal werk van een jongere generatie kunstenaars van Aboriginal komaf. Bij het samenstellen van de tentoonstellingen maakt het museum gebruik van een groeiend netwerk van kunstenaars, conservatoren, musea, galeries en particuliere verzamelaars in Nederland, Europa en Australië. Het AAMU wordt door Australië erkend als een belangrijk platform voor Australisch cultureel erfgoed in Europa.

Het AAMU wil in Nederland en Europa een platform zijn voor de Aboriginal beeldende kunst en voor ontwikkelingen in deze kunstvorm. Daarin wordt nadrukkelijk de verbinding gezocht met andere hedendaagse kunst.

De ambitie van het museum gaat verder dan alleen het laten zien van Aboriginal kunst. Het museum geeft informatie en educatie over de kwaliteit en de grote diversiteit van deze kunstvorm. Bezoekers krijgen inzicht in de overeenkomsten en verschillen tussen Aboriginal beeldende kunst en westerse beeldende kunst. Op basis daarvan kan iedere bezoeker zijn eigen standpunt kiezen omtrent Aboriginal beeldende kunst.

In 2008 kreeg het AAMU een definitieve registratie in het Nederlands Museumregister. Daarmee voldoet het museum aan de eisen die de Stichting Het Nederlands Museumregister stelt met betrekking tot o.a. collectie en collectiebeheer en tentoonstellingsbeleid.